E-Dergi

İbretle okunacak bir eser

25 Haziran - 5 Temmuz tarihleri arasında gerçekleşen ve bu kısa sürede 10.000'den fazla vatan evladının kaybına neden olan, bu yönüyle de Çanakkale Savaşının en kanlı siper savaşlarından olan Zığındere Muharebesi'nin anlatıldığı kitap zaman zaman sıkıcı bir anlatıma kaçsa da içerisindeki görseller ve hatıratlardan yapılmış olan alıntılarla okunmaya değer. Genelde Zığındere'de müttefik askerlerinin yaptığı kahramanlıklar üzerinde durulmuş. Türk cephesine dair fazla bir bilgi ihtiva etmiyor. Kitabın sonunda Zığındere bölgesini ziyaret etmek isteyenler için faydalı olabilecek gezi rotaları da verilmiş.

Çanakkale Savaşı'nı anlatan batılı yazarların aksine, Erickson'un çoğunlukla Türk kaynaklarından yararlanarak hazırlamış olduğu bu eserde; Osmanlı V. Ordusu kuruluş safhasından itibaren ele alınıp, ordunun muharebe hazırlıkları, kurmay yapısı, savaştaki taktik üstünlükleri ve manevraları, birliklerin oluşumu, lojistik alt yapı ve sıhhiye sistemine kadar kapsamlı olarak ele alınıp incelenmektedir.
Kitapta, batılı eserlerde genel kabul olarak sunulmakta olan ve Çanakkale Zaferi'ni Alman subaylarının desteğine indirgeyen görüş önemli ölçüde çürütülmüş olup, eserde Alman subaylarının katkılarına da değinilmekle birlikte, Osmanlı Ordusu'nun muazzam alt yapısı ve kaliteli subay kadrosu gözler önüne serilmiştir. Özellikle, Esat Paşa ve Mustafa Kemal'in savaşın önemli anlarında aldıkları inisiyatif ve komuta etme yetenekleri güzel bir şekilde anlatılmıştır.

Peter Hart Avrupa'da Gelibolu uzmanı olarak bilinmekte ve otorite kabul edilmektedir. Ayrıca yazar Avrupa'dan Çanakkale'ye turlar düzenleyerek turist kafilelerine rehberlik de yapmaktadır. Bu yönüyle yazar alana da oldukça hakim konumdadır. Peter Hart'ın bu kitabı Çanakkale Savaşı'na ilgisi olan herkes tarafından muhakkak okunması gereken bir baş yapıt niteliğindedir.

Kitapta savaşa dair olaylar anlatılırken, savaşa katılmış olan bir çok milletten askerin (ki buna Türkler de dahildir) hatıralarından söz konusu olayla ilgili olarak alıntılara yer verilmiş. Bu şekilde bir anlatım ise kitabının hem oldukça akıcı olmasını, hem de okuyucunun sanki kendisini savaşın içerisindeymiş gibi hissetmesini sağlamış. Öyle ki kitabı okurken kendinizi cephedeki askerlerin yerine koymadan edemiyorsunuz. Yazar gerek İngiliz, gerek Fransız, gerekse de Türk kaynaklarını ustaca harmanlayarak okuyucuya muhteşem bir eser sunmuş.

Gazi Ahmet Muhtar Paşa'nın anılarını okurken kitapta eksikliğini duyduğum en büyük husus kitabın içerisinde ya da ekinde bir savaş haritasının olmamasıdır. Paşanın zaman ve mekana dayalı olarak cephe cephe anlatmış olduğu tüm harp manevraları kafanızda somutlaşmıyor. Bu bakımdan kitabı okurken bazen sıkılabilirsiniz.

Ancak hemen belirtmek gerekir ki kitapta yer alan İstanbul'la yapılmış olan telgraf yazışmalarının metinleri o döneme ait ilginç bilgiler içeriyor. Özellikle 93 Harbi'nin çıkışı, ordunun durumu, alt komuta kademesinin yeterliliği ve ikmal durumuna dair yokluklarla ilgili Paşanın yorumlarının okunması gerekli.

Son olarak bir tavsiye; Anadolu cephesindeki savaşın ve yaşanan olayların daha iyi anlaşılabilmesi için Ahmet Muhtar Paşa'nın anılarının, Paşanın baş katibi olan ve savaşta sürekli yanında bulunan Mehmed Arif Bey'in kaleme aldığı “Başımıza Gelenler / 93 Harbinde Anadolu Cephesi-Ruslarla Savaş” isimli eserle art arda okunmasında fayda var.