İstiklal Mahkemeleri aldığı kararlar, verdiği cezalar ve uyguladığı infazlar ile yakın dönem tarihimizin en tartışmalı kurumlarından birisi olmuştur. Birinci (1920) ve İkinci Dönem (1925) olarak iki ayrı dönemde kurulan bu mahkemelerin amaç ve kapsam bakımından şekillendikleri ortamın birbirinden farklılık arz ettiği söylenebilir. Birinci Dönem İstiklal Mahkemelerinin kuruluşu konusunda mecliste bir fikir birliği varken İkinci Dönem İstiklal Mahkemeleri, özellikle Cumhuriyet’in ilanı sonrasında, daha sert ve merkeziyetçi bir tutum benimseyeceğinden bu durum milletvekilleri arasında fikir ayrılıklarını ve bazı duygusal kopuşları beraberinde getirmiştir. Bu dönemde mahkemelerin uygulamalarının bazen modern hukuk anlayışlarıyla çatıştığı, toplumsal ve siyasi olayların doğrudan etkisiyle mahkemelerin sert kararlar aldığı söylenebilir. Bu açıdan çalışmada hem birinci hem ikinci dönemden örnekler ele alınarak her iki mahkemenin işleyişi hakkında bir fikir vermeye çalışılmıştır.
Â
Elinizdeki bu eserde İstiklal Mahkemelerinin neden ve hangi hukuki dayanaklara göre kurulduğu, hedeflerine ulaşıp ulaşmadığı, delil toplama, tahkikat, muhakeme ve karar süreçlerinin nasıl işletildiği gibi konular TBMM Arşivinden elde edilen ve ilk defa yayımlanan belgeler ışığında incelenmiştir. Kapsam olarak ise İstiklal Mahkemelerinde görülen Kuvayı Milliye Aleyhtarlığı ve Casusluk davaları ele alınmıştır. Eser konuya ilgi duyan araştırmacı ve okurlar için benzersiz bir kaynak niteliğindedir.
