İslâm ilminin dâhisi. Kelâmın imamı, tefsîrin sultanı, gök okumanın en ciddi kalemi. 12. yüzyıl sonu — Rey şehrinden Herat’a uzanan bir ömür boyunca Fahreddin er-Râzî her ilimde zirveye yürür: Mefâtihu’l-Gayb (Tefsîr-i Kebîr) ile Kur’an yorumunun, Muhassal ile kelâmın, Mülahhas ile mantığın zirvesine oturur. Ama yalnız bunlarla yetinmez. es-Sırr el-Mektûm fî’l-Felekiyyât ve’n-Nücûm adını verdiği bu eserde yüzünü göğe çevirir ve çok daha cesur bir işe girişir: yıldızların, burçların, gezegenlerin, vakitlerin ve tılsımların ilmini — halk inanışlarının dağınıklığından söküp ciddi bir ilim ciddiyetine oturtmak. Bu sayfalarda göreceksiniz: Nefis ve etkin güçler. Göksel hiyerarşi ve yıldızların düzeni. On iki burç ve otuz altı dekan. Yedi gezegen ve birleşim kanunları. Vakit seçiminin (ihtiyârât) hassas ilmi. Yıldızlara hitap, azâim ve iradenin hazırlanışı. Tılsımın üçlü mantığı — suret, madde, tesir. Harflerin ve sayıların sembolik karşılıkları. Taşların, bitkilerin ve canlıların havâss dairesi. Ama Râzî’nin asıl büyük dersi bir ilim değil, bir sınır bilgisidir: Yıldızlar kendi başlarına etkili değildir; onlar göksel iradenin işaretçileridir. Bilgi, taşıyanın ahlâkına bürünür. Hırsla elde edilen ilim, sahibini yükseltmez — dağıtır. Ve hakiki tesir, dış yıldızların değil; niyeti arınmış, mizacı berraklaşmış bir iç dünyanın eseridir. Bu yüzden bu kitap bir “sihir el kitabı” değildir; kozmos ile insan arasındaki görünmez akışı okuma sanatıdır.
