Endüstriyel büyümenin gölgesini üzerimize düşürdüğü her yerde, ücretli bir işle ya da tüketimle iştigal etmediğimiz sürece işe yarar insan sayılmayız” diyen Ivan Illich, Faydalı İşsizlik Hakkı’nda; profesyonellerin ve uzmanlar tiranlığının insanın özerkliğini nasıl adım adım elinden aldığını sarsıcı bir üslupla gözler önüne seriyor. Illich; Octavio Paz’ın hafızayı gerçeklikten kurtarma çağrısına benzer bir entelektüel çabaya girişerek Okulsuz Toplum, Şenlikli Toplum ve Sağlığın Gaspı gibi kült
eserleriyle ördüğü eleştirel hattı burada daha da derinleştirip, her ihtiyacın bir uzman tarafından “reçete edildiği” ve faydalı olmanın ancak bir maaş çekiyle tescillendiği bir dünyada modernleşmiş yoksulluğun sinsi felcini teşhis ediyor.
Ivan Illich kendi evini inşa etme hürriyetinin bürokratik standartlara feda edilmesinden, doğumun ancak bir doktorun varlığıyla “meşru” kılınmasına; yerel müzik gruplarının sesinin hoparlörlerle bastırılmasından, hızın yürüme hürriyetini bir “yolcu miline” indirgemesine kadar pek çok örnekle “radikal tekellerin” yaşam enerjimizi nasıl sömürdüğünü ifşa ediyor. “Kötürümleştiren Meslekler Çağı”nın maskesini düşüren yazar, bizi piyasanın damgaladığı pasif “müşteriler” olmaktan vazgeçip, üretken yurttaşlığın en seçkin örneği olan “faydalı işsizliğin” getirdiği o özerk ve şenlikli hürriyeti yeniden kazanmaya davet ediyor.
