Sir William Muir, bu ikinci ciltte İslam siyaset tarihinin en karanlık, en tartışmalı dönemine cesurca adım atıyor. Muaviye’nin hilafeti ele geçirirken izlediği yöntemler—muhalifleri birer birer susturması, iktidarı bir hanedan mülküne dönüştürmesi ve dini meşruiyeti kabile asabiyetinin arkasına saklaması—Muir’in kaleminde hiçbir yumuşatmaya uğramadan gözler önüne seriliyor.
Emevî hanedanı, Muir’in kaleminde bir yönetim değil; sıcak çöl taşına düşmüş bir gölge kadar geçici, fakat bir celladın bıçağı kadar kesin ve acımasız bir iktidar makinesidir. Dinin kutsal örtüsü, bu hanedanın elinde ince bir perdeye dönüşür; arkasında ise suikastlar, zorbalıklar ve iktidar adına çiğnenen bütün insani sınırlar görünür. Hilafet burada, insanları birleştiren bir kurum değil; gücü putlaştıran bir ritüelin merkezindeki siyasal tapınaktır.
Abbâsî Devrimi ise Muir’e göre yeni bir sabah değildir; geceyi kovalayan bir ışık hiç değildir. Tam aksine, aynı karanlığın yalnızca farklı yüzlerle sürdüğü bir hanedan oyunu. Abbâsîler, Emevîlerin gölgesini yok etmek yerine onun içine yerleşir, Ehlibeyt’in acısını daha derine işler, saray duvarlarını yeni kanlarla boyar. Hilafet böylece bir daha doğrulamayacak bir yapı hâline gelir: doğarken yaralı, yaşarken zalim, ölürken gürültüsüz bir gölge.
Bu kitap, Emevî ve Abbâsî dönemlerini romantikleştiren geleneksel anlatılara bir meydan okumadır. Hilafetin nasıl bir siyasal manipülasyon aracına dönüştüğünü, nasıl kutsal bir örtü altında sıradan bir saltanat pratiğine indirgendiğini gösteren keskin, rahatsız edici ve düşündürücü bir şarkiyatçı incelemenin başyapıtıdır.
