Osmanlı Devleti, XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Kırım, Kafkasya ve Rumeli’den kitlesel göç hareketleriyle karşı karşıya kalmıştır. Savaşlar ve büyük toprak kayıpları sonrasında gerçekleşen göçler, hem muhacirlerin yaşamını hem de Osmanlı’nın sosyo-ekonomik yapısını etkilemiştir. Osmanlı Devleti, siyasi, askerî ve ekonomik olarak buhranlı bir süreçten geçmesine rağmen, yurtlarını terk etmek zorunda kalan muhacirlere kapılarını açmış ve onları uygun koşullarda iskân etmeye yönelik politikalar geliştirmiştir.
Bu çalışma, Osmanlı topraklarına gelen muhacirlerin sevk, iskân, iaşe, barınma ve toplumsal uyum süreçlerini, Osmanlı Arşivi’nden elde edilen belgeler doğrultusunda Kastamonu Vilayeti özelinde incelemektedir. Kırım ve Kafkasya’dan göç eden muhacirler büyük ölçüde deniz yoluyla gelerek Sinop ve İnebolu gibi Karadeniz limanları üzerinden Osmanlı topraklarına giriş yapmışlardır. Bu yönüyle Kastamonu, coğrafi konumu ve sahip olduğu liman bağlantıları sayesinde hem bir geçiş noktası hem de önemli bir iskân merkezi olarak öne çıkmıştır.
Eserde, Kastamonu Vilayeti’ne sevk edilen muhacirlerin yerleştirilme süreçleri Kastamonu, Bolu, Sinop ve Çankırı sancakları çerçevesinde ele alınmış; muhacirlerin iskân edildiği yerleşim birimleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca muhacirlere devlet ve yerel halk tarafından sağlanan yardımlar, sevk ve iskân sürecinde karşılaşılan sorunlar ile muhacirlerin yeni yaşam alanlarına uyum süreçleri arşiv belgeleri ve örnek vakalar üzerinden değerlendirilmiştir.
