Yerel tarih el değmemiş bir hazinedir. Bu hazine toprağın yüzeyine yakın noktada öylece yatmakta ve niyeti olanın açığa çıkarmasını beklemektedir. Bu işe gönlünü vermiş biri, bir konu üzerinden bu kazıyı yürütmeye ve derinleştirmeye soyunur. Böylece, elde ettiği bulgular ve onu tamamlayan doğru bilgilerle kent tarihinin bir parçasını açığa çıkarır.
Bir konu üzerinden çalışma yürütülürken, parça parça birçok bilgi de not edilir. Parçalı bilgiler biriktikçe bunları bir biçimde değerlendirme kaygısı ortaya çıkar. Örneğin; Kuşadası Sinemaları, Değirmenderesi Değirmenleri, Aya Yorgo Manastırı, Samos’tan 1941-1943’te Gelişler, Kuşadası’na Gelen Gezginler, Öküz Mehmet Paşa Vakfiyesi, Kuşadası Mahalleleri ve Mahalle Muhtarları vb konular tek başına birer kitap olamazlar. Onları toplu halde ansiklopedik bir kaynak haline dönüştürmek gerekir. Ben de bu mantıkla size sunduğum çalışmamın adını “Kuşadası Ansiklopedisi” koydum.
(…) Kuşadası kent tarihini şekillendiren önemli başlıklar vardır ve bunların başında, antik dönem Efes’i ile birlikte şekillenen kozmopolit Kuşadası gelir. Neopolis-Maratheison-Nea Ephesea-Scalanova süreci ve sonrasında Rum, Ermeni, Yahudi nüfusun da var olduğu bir Osmanlı liman kasabası öyküsüdür Kuşadası. Akdeniz’e açılan önemli bir bölgede varoluşu, korsan faaliyetleri, ticari yaşamının hareketliliği, Roma/Bizans döneminin Efes’i üzerinden bölgesel önemi, kentin temlik olarak Osmanlı üst düzey unsurları tarafından sürekli paylaşılışı… Tüm bunlar kentin dokusunu şekillendiren şeylerdir.
Kitapta, Kuşadası Tarihi bölümü dışında; tarihi kuyular, yavansu kaynakları- pınarlar-ılıcalar, Değirmenderesi Değirmenleri ve Değirmenderesi’nde Zoohoduh Pigi Manastırı, Kuşadası Limanı tarihçesi, Kuşadası mahalleleri ve mahalle muhtarları, Kuşadası sinemaları, mezarlıklar, Kuşadası’nda çevrilen filmler, deniz fenerleri, Samos ile yapılan kaçakçılık, yağhaneler ve debbahlık, Samos’un Almanlarca bombalanması ve Samos’tan Kuşadası’na gelenler vb başlıklarıyla kenti birçok yönden tanıttığımı düşünüyorum. Şenol Eskin/Önsözden
