İhtilaf fıkhı kişiye, başkalarına ve farklı bakış açılarına kulak verme hususunda sabır kazandırır. Böylece kendisine arz olunan konulara farklı açılardan ve çeşitli düşünce yöntemleriyle yaklaşır. Neticede kapalı hususlar ona açılır, aklına dahi gelmeyecek nice doğruları elde etmiş olur.
Tefekkür, özgür bakış ve muhalifin delillerini uzunca inceleme, ihtilaf sahasını daraltır. Böylelikle ya aynı sonuca varılır, ya iki taraf da diğerini ulaştığı sonuçla ilgili mazur görür, ya da muhalife hüccet ikame edilmiş olur.
Bu özellikler ilk nesilde (selefte) bulunduğu için onlar, daha çok muvafakat içinde ve muhaliflerine karşı daha müsamahakar olmuşlardır. Sahabe ve tabiinden nakledilen görüşlerin, kendilerine tabi olunan mezheplerden nakledilenlerden kat be kat fazla olmasına karşın selef, daha çok ülfet etmiş ve birbirlerine karşı ilişkileri daha iyi olmuştur. Bu ise ancak (kör) taklitçilikten kurtulmak ile özgür bakış ve istidlalle mümkündür.
Alimlerin “İlim, ehli arasında yakınlıktır.” sözündeki ilim, şüphesiz ki cehalet ve sırf taklide dayalı ilim değil, Kitap ve Sünnete dayalı ilimdir.
