Elinizdeki kitap, tasavvuf tarihinde “Türklerin İbnüʼl-Arabîʼsi” ünvanıyla anılan Abdullah Salâhaddîn-i Uşşâkî'nin kaleme aldığı Mirʼâtüʼl-A‘lâm ve Mişkâtüʼl-Ahlâm isimli eserdir. Bu eserin ilk faslında harflerin ebced değerlerine göre varlık mertebeleri ve esmâullâh ile esmâ-i nebîdeki karşılıkları açıklanmaktadır. İkinci fasılda esmâ-i hüsnâda yer alan isimlerin başına “abd” kelimesi getirilerek oluşturulan ve tasavvuf ıstılâhında esmâ-i ilâhiyyenin tecellisine mazhar olmuş Abdullahʼları ifade eden “Abâdile”nin mânâları ele alınmaktadır. Tasavvuf yolunun menzillerine dair detaylı bir ıstılâhî çalışma olan son fasıl ise salikler için âdeta bir seyr u sülûk rehberi mahiyetindedir. “Osmanlıʼnın Şeyh-i Ekberi olarak bilinen, tarîk-i Uşşâkiyye-yi Halvetiyyeʼnin üçüncü pîri Şeyh Abdullah Salâhaddîn-i Uşşâkî velûd bir yazardır. Hem düz yazı hem şiir olarak pek çok esere imza atmıştır. Şiirde mahlâsı Salâhîʼdir. Yaptığı bazı içtihatlarla tarîk-i Uşşâkiyye erkânının esas tertip edicisinin Salâhî Efendi olduğunu söylemek mübalağa olmaz. Son zamanlarda bu zatın eserleri üzerine bir hayli çalışma yapıldığını görmek irfan mirasımızı keşfetmek açısından mühimdir. Salâhî Efendi bu eserinde tasavvuf ilminin bazı mühim mevzularını tek tek ele alarak bu konular üzerinde açıklamalar yapmıştır.” Mahmud Erol Kılıç
