Çizginin Dili, Mizahın Hafızası:
Kelimelerin Karikatürle Dansı
Mizah, sadece bir gülümseme değil toplumun aksaklıklarına, sorunlarına ve insan ruhuna tutulan en keskin aynadır. Dönemin olayları, tanınmış kişilerinin kendilerine has özellikleri, aile, iş hayatı, ekonomi, sanat, spor, kadın erkek ilişkileri, pahalılık, ulaşım sorunları, dönemin edebiyatçıları, siyasetçileri, devletler arasındaki ilişkiler vb. konuları mizahi olarak gözler önüne seren eser, sizi Türk mizahının tozlu ama bir o kadar da parıltılı sayfalarında Boşboğaz Bir Âdem’den Cumhuriyet’in en uzun soluklu çınarı Akbaba’ya uzanan muazzam bir yolculuğa davet ediyor.
İçindeki mizah sözlükleri “adalet”i ayarı bozuk terazi, “evlilik”i görünür kaza, “hasta”yı tıbbın geçinmek için ihtiyaç duyduğu sermaye, “sükût”u ahmağa cevap biçiminde karşımıza çıkarmakta.
Türk Mizah Sözlükçülüğü ve Lügat-nâme-i Zâhir Çelebi, bir sözlük incelemesinin ötesinde kelimelerin sadece harflerle değil, çizgilerle de tanımlanabileceğini kanıtlayan bir sanat arkeolojisidir. Kitabın kalbinde Türk sanat tarihinin çok yönlü dehası Zahir Güvemli’nin 1938-1939 yıllarında Akbaba dergisinde yayımladığı dünyada eşine az rastlanan “karikatür sözlük” kavramı yatıyor.
Eser insana dair en temel kavramları iğneleyici, nükte dolu ve çarpıcı bir görsellikle yeniden tanımlıyor: Evden kapı dışarı edilen bir adamın trajikomik hikâyesini “Abbas Yolcu”, bakkala, kasaba olan borçları ödeme gününü “felaket”, güzel koku satıp da kendisi kötü kokan kişiyi ıtriyatçı”, spor için en gerekli malzemeleri “spor levazımı” karikatürleriyle anlatıyor Lügat-nâme-i Zâhir Çelebi…
135 kavramın zekâ dolu çizgilerle hayat bulduğu bu eser, mizahın sadece eğlence değil aynı zamanda toplumsal bir bilinçlenme ve eğitim aracı olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Kelimelerin alışılmış anlamlarını yıkan, yerine ironi ve hicvin gücünü koyan bu sanatsal manifesto Türk kültür tarihinin en özgün hazinelerinden birini yeniden keşfetmenizi sağlıyor.
Sözün bittiği, çizginin başladığı bu eşsiz dünyada, tarihin kaydını tutan bir arşive tanıklık etmeye hazır mısınız?..
