Tarihin sonundan, yani bugünden tarihe bakıldığında bütün defterlerin kapandığı, yenenlerin şu ya da bu nedenlerden ötürü zaten zafere yazgılı olduğu, tarihin bir neden/sonuç silsilesi içinde bugünün zorunluluğuna doğru aktığı düşünülebilir. Tarihçinin görevi bu durumda bu sonsuz neden/sonuç döngüsünün belirli bir kesitini kendi sınırları içinde ele almak ve zorunluluğa doğru akan tarihsel dönemeçlere açıklama getirmek olacaktır. Tarihi böyle okumak muhtemel tarih okumaları arasından bir tanesidir şüphesiz.
Erol Ülker ise Ulus Devletin Eşiğinde İstanbul: İşgal, Direniş ve Siyasal Mücadele, 1918-1923 çalışmasında tarihi kapanmış bir defter değil açık bir kitap olarak okuyor. Mütareke dönemi İstanbul’una odaklanan bu kitapta Anadolu’da Millî Mücadele’nin devam ettiği, İstanbul’da Anadolu’yla bağlarını geliştirmeye çalışan farklı çevrelerin işgal koşulları altında gizli olarak faaliyet yürüttüğü, bunlar arasındaki ideolojik ve doktriner ayrımlar henüz billurlaşmamışken kadro geçişlerinin had safhada olduğu bir dönem anlatılıyor.
Döneme damgasını vuran bu karmaşık ilişkiler yumağının çözümlenmesiyle Millî Mücadele sonrası kurulacak rejimin niteliğine ilişkin bir siyasal kutuplaşmanın görünür hale geldiğini iddia eden bu çalışma, Mütareke dönemini ve sonrasında perçinlenen iktidarı, iktidarın içinde süregiden çatlakları ve ayrışmaları anlamak isteyenler için güçlü bir başvuru kaynağı olacaktır.
Erol Ülker, Işık Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesidir.
