Kollontay’ın Marksist feminizmin kurucu temalarının habercisi olarak okunması âdettendir. Burjuva ailesi ve ahlakının en tavizsiz eleştirilerinden biri ona aittir sahiden de. Ama bu kitap, Kollontay’ın yalnızca kusursuz tezlerini değil, iniş çıkışlarını, ikilemlerini, devrimci sürecin ihtiyaçlarına yanıt verme arzusunu da takip ediyor. Tuhaf ama onun düşüncesinin hem çağa aykırılığı hem güncelliği hâlâ bu devingenliğinde yatıyor. Kollontay’ın iktisadi ve siyasi devrimleri insanların gündelik yaşamı, duyguları ve ruhsal yapısında devrimlerle üst üste bindirmesi büyük skandaldır. İşi, aileyi ve devleti reddetmeye yönelen hareketler onun gözünde birbirini ertelemiyor. Mevcut durumu ortadan kaldıran komünalleşmenin gerçek hareketinde hepsi birbirine bağlanıyor, iç içe geçiyor. Ama Kollontay’ın hiçbir şeyi komünalleşmenin dışında bırakmayan aşk-yoldaşlık kavramı, belki günümüz için daha da büyük bir skandal. Bu kavram, devrimci öncelikler hiyerarşisini altüst etmekle kalmıyor çünkü Marksizmle feminizmin mutlu evliliğinden çok daha fazlasını da vaat ediyor. Cinsiyetler arası eşitlikçi ilişkiler, ailenin çözülüşü, aşkın ve cinselliğin baştan yaratımı, işin reddi, yeniden üretimin komünalleşmesi ya da dünyada bir komünler federasyonu arasındaki mesafeler bizim hayal edebildiğimizden belki çok daha kısa. Devrim üstüne devrim. Tam teşekküllü bir komünist programın bundan başka bir stratejisi, yok belki de.
