Shafique N. Virani’nin Ortaçağ’da İsmailîler başlıklı çalışması, yoğun baskıların ve kargaşanın yaşandığı bir dönemde İsmailî cemaatinin hayatta kalma mücadelesine ve manevî dönüşüm sürecine ışık tutan ufuk açıcı bir incelemedir. Çalışma, topluluğun sosyopolitik zorluklar karşısında nasıl uyum sağladığını, direndiğini ve dinî kimliğini muhafaza ettiğini ortaya koyarak, İsmailî tarihine dair geleneksel anlayışa meydan okumaktadır.
Virani, daha önce yeterince kullanılmamış tarihsel kaynakları derinlemesine inceleyerek, direncin ve inancın gizli kalmış tarihini gün yüzüne çıkarmaktadır. İsmailî cemaatinin gizli faaliyet yürütme stratejilerini ve kesintisiz bir şekilde sürdürdüğü kurtuluş arayışını inceleyen yazar, sadakat, imamet ve entelektüel çabalara dair etkileyici bir anlatı sunmaktadır. Bu çalışma, İslam tarihi, Ortaçağ çalışmaları ve İsmailî mirasıyla ilgilenen herkes için temel bir başvuru kaynağı niteliğindedir.
Kitap, İsmailî cemaatinin tarihinin önemli bir bölümünde maruz kaldığı baskılar ve karalama kampanyaları karşısındaki varoluş mücadelesini duyarlı bir şekilde tasvir etmektedir. Yazar, özellikle Nizârî İsmailîliğini ortadan kaldırmaya yönelik yıkıcı Moğol saldırısını takip eden ve yüzyıllar süren gizlenme döneminde gelişen bâtınî maneviyatı ve yaşayan imama gösterilen sadakati başarılı bir biçimde gün yüzüne çıkarmaktadır. Yazar anlatısını, yakın dönemde keşfedilen ve parçalar halindeki kaynak malzemelere dayanarak inşa etmiştir.
Wilferd Madelung, The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate kitabının yazarı
Arapça, Farsça ve Güney Asya kaynaklarından oluşan son derece kapsamlı bir külliyatın yanı sıra, modern İsmailî araştırmalarının dağınık halde bulunan bulgularından da yararlanan Virani, Nizârî İsmailîlerin karmaşık ve çoğu zaman müphem kalan Ortaçağ tarihine dair kapsamlı ve okunabilir bir anlatı ortaya koymuştur. Bu çalışma, modern İsmailî çalışmaları alanına yapılmış önemli ve kalıcı bir katkı niteliği taşımaktadır.
Farhad Daftary, İsmailîler: Tarihleri ve Öğretileri kitabının yazarı
