Modernleşme, yalnızca yeni kurumlar ve yeni siyasal yapılar üretmedi; aynı zamanda geçmişi yeniden yorumlayan, hafızayı dönüştüren ve kimliği yeniden inşa eden güçlü bir zihniyet ortaya çıkardı. Batı’da Aydınlanma, Sanayi Devrimi ve Fransız İhtilali ile şekillenen bu süreç, Batı dışı toplumlarda da farklı biçimlerde karşılık buldu. Osmanlı sonrası İslam dünyasında gelişen birçok kimlik arayışı, ortak İslam medeniyeti tasavvurundan uzaklaşarak köklerini İslam öncesi geçmişte aramaya yöneldi.
Bu çalışma, Anadolu’da Mavi Anadoluculuk, Mısır’da Firavunculuk, Lübnan’da Fenikecilik ve İran’da Ahemenişçilik gibi akımları karşılaştırmalı bir perspektifle ele alarak, bunların yalnızca yerel tarih tezleri olmadığını; ortak bir zihinsel ve epistemolojik zeminden beslendiğini ortaya koymaktadır. Dil, tarih, coğrafya ve antik uygarlıklar etrafında şekillenen bu yaklaşımlar, modern ulus-devlet inşasının yanı sıra oryantalizm, Avrupa-merkezci tarih anlayışı ve seküler düşüncenin etkisi altında gelişmiş yeni kimlik tasavvurları olarak incelenmektedir.
Eser, söz konusu akımların Batı düşüncesini hangi ölçüde referans aldığını, İslam medeniyetiyle kurdukları ilişkiyi ve antik geçmişi modern siyasal kimliğin kurucu unsuru hâline getirme biçimlerini sorgulamaktadır. Böylece birbirinden bağımsız gibi görünen bu hareketlerin, aslında aynı seküler-teritoryal milliyetçilik paradigmasının farklı coğrafyalardaki tezahürleri olduğu ileri sürülmektedir.
Kimlik, modernleşme, milliyetçilik, sekülerleşme, oryantalizm ve İslam düşüncesi üzerine çalışan araştırmacılar için bu eser, yalnızca belirli fikir akımlarının tarihini anlatmakla kalmamakta; modern dönemde kimliğin nasıl kurgulandığını, geçmişin nasıl yeniden inşa edildiğini ve bunun İslam dünyasındaki entelektüel sonuçlarını bütüncül bir çerçevede tartışmaya açmaktadır.
