29 Mayıs 1453, Salı şafağı. Konstantiniyye’nin Theodosius surlarında son Roma imparatoru bir Augustus’un, bir Konstantinus’un, Justinianus’un meşru halefi Konstantinus Dragazes erguvani pplerrinini çıkarır, kılıcını çeker ve kalabalığın içine atılır. Bir daha asla bulunamaz. Bin beş yüz iki yüz yıl önce Romulus’unn yedi tepe üzerinde kurduğu kasaba, o sabah, son nefesini Boğaz’a verir.Edward Gibbon’ın muazzam başyapıtının altıncı ve son cildi, Batı’nın 476’da çöktüğü yerden başlayıp on dokuz uzun yüzyılı aşan bu ikinci hayatın Doğu Roma’nın, yani Bizans’ın sonuna kadarki destanını anlatır: Justinianus’un Akdeniz’i yeniden Roma gölü yapma rüyası ve Ayasofya’nın inşası, Heraklios’un Persler karşısındaki son antik zaferi, çölden yükselen yeni bir dinin yedienj İmparatorluğu’nun Şarlman’la birlikte Batı’da yeni bir Roma denemesi, Haçlıların 1204’te Konstantiniyye’yi kendi Hristiyan kardeşlerinden çalması, Türklerin Anadolu’ya inişi, Komnenos hanedanının uzun direnişi, Selçukluların ve Osmanlıların yükselişi, ve son olarak bin beş yüz yıllık bu büyük hikâyenin perdesini kapatan o efsanevi yirmi sekiz Mayıs gecesi: yarı yıkık surların önünde toplanmış son Romalılar, dolu Ayasofya, ışıtlas, dolu Ayasofya, ışıkta titreyen mumlar, dışarıda Sultan’ın topları.Gibbon bu son cildi kendi kalemiyle yine aynı yerde, Roma Capitolium’unun harabelerinde noktalar başladığı yere döner. Yirmi yıl. Altı cilt. On iki yüzyıl. Tek bir adamın eseri. Edebiyatın, tarihin ve insan zekâsının zirvelerinden biri burada sona eriyor ve okuyucu, Gibbon’la birlikte o akşam Capitolium harabelerinde otururken, yıkıntıların gerçekten ne olduğunu artık biliyor: bir uygarlığın değil, bir fikrin kalıntıları.Klasiklerin klasiği, kütüphanenizin olmazsa olmazı, ömrünüzün eserlerinden biri.
