‘29 Mayıs 1453, Salı şafağı. Konstantinopolis’in Theodosius surlarında, son Roma imparatoru bir Augustus’un, bir Konstantin’in, bir Justinianus’un meşru halefi XI. Konstantin Dragazes, erguvani pelerinini çıkarır, kılıcını çeker ve kalabalığın içine atılır. Bir daha asla bulunamaz. Yedi tepe üzerinde Romulus’un kasabasını kurmasından iki bin iki yüz altı yıl sonra, Roma fikri o sabah son nefesini Boğaz’a verir; aynı sabah, surlarınn aşan yirmi bir yaşındaki Sultan II. Mehmed, dünya tarihinde bir başka çağı açar.Edward Gibbon’ın Decline and Fall’unun bu son cildi, beş cildin biriktirdiği tüm dramatik enerjiyi tek bir final sahnesine boşaltır: Hristiyan Haçlıların 1204’te Konstantinopolis’i kendi kardeşlerinden çalmasıyla başlayan o utanç verici Latin İstilası, İznik’in sürgün imparatorlarının altmış yıllık inatla şehri geri alışı, Selçukluların 1071’de Malazgirt’te açtığı kapıdan Türklerin Anadolu’yu yurt edinişi, Söğüt’te küçük bir uç beyliğinin Bursa, Edirne ve nihayet Konstantinopolis’i fetheden bir imparatorluğa dönüşümü, Timur’un 1402’de Ankara’da Bayezid’i tutsak etmesiyle tüm hesapların altüst oluşu, ve son olarak bin beş yüz yıllık destanın perdesini kapatan o efsanevî yirmi sekiz Mayıs gecesi: yarı yıkık surların önünde mum ışığında toplanmış son Romalılar, dolu Ayasofya, dışarıda Sultan’ın muazzam topları.Gibbon bu son cildi, başladığı yere dönerek kapatır: yine Roma Capitolium’unun harabelerinde, yine aynı keşişlerin akşam duasında. Yirmi yıl. Sekiz cilt. On iki yüzyıl. Tek bir adamın kalemi.Edebiyatın, tarihin ve insan zekâsının zirvelerinden biri burada sona eriyor ve okuyucu, Gibbon’la birlikte o akşam yıkıntıların ne olduğunu artık biliyor: bir uygarlığın değil, bir fikrin kalıntıları.
Klasiklerin klasiği, kütüphanenizin olmazsa olmazı, ömrünüzün eserlerinden biri.
