Müslümanın kulluk hayatı yalnızca ibadetlerden ibaret değildir; kazandığı maldan yediği lokmaya, kabul ettiği hediyeden kurduğu ilişkilere kadar hayatın her alanı helal ve haram ölçüleriyle şekillenir. İmam Gazali, Helaller ve Haramlar adlı bu eserinde insanın mal, kazanç ve günlük hayat karşısındaki dinî sorumluluğunu son derece geniş bir çerçevede ele alır. Helalin değerini ve haramdan sakınmanın faziletini anlattıktan sonra helal ile haramın derecelerini, şüpheli şeylerin kaynaklarını ve bunların birbirinden nasıl ayırt edileceğini ayrıntılı biçimde inceler. Özellikle şüpheli mallar karşısında ne zaman araştırma yapılması gerektiği, ne zaman soru sormanın doğru veya yanlış olduğu, malın sahibinden yahut elde ediliş biçiminden doğan şüphelerin nasıl değerlendirileceği üzerinde durur. Gazali bununla da yetinmez; haram mala bulaşmış kimsenin tövbe ederken mali sorumluluklarını nasıl yerine getireceğini, hak sahiplerine ulaşmanın mümkün olmadığı durumlarda ne yapılacağını, yöneticilerden alınan hediye ve yardımların hükmünü ve zalim yöneticilerle ilişkilerin sınırlarını da ele alır. Eser boyunca okuyucuyu yalnızca açık haramlardan kaçınmaya değil, kalbini ve kazancını şüpheden koruyacak bir vera ve takva bilincine yöneltir. Helaller ve Haramlar, lokmasının, malının ve günlük ilişkilerinin hesabını Allahu Tealâ'nın ölçüleriyle yapmak; helal dairesini koruyarak daha hassas bir kulluk hayatı yaşamak isteyenler için kapsamlı bir fıkıh, ahlak ve nefis terbiyesi rehberidir.
