Yas, insanın zaman karşısındaki en kırılgan hâlidir. Ölüm, yalnızca bir son değildir; aynı zamanda hatırlamanın, anlatmanın ve yeniden doğurmanın kapısıdır. Her ağıt, bir suskunluğun içinden doğar; sesi, acının diliyle örülür. İnsanoğlu, ilk ölümlerin ardından mezar taşlarını, sözleri ve ezgileri birer hafıza mekânı olarak inşa etti. Böylece “yas” yalnızca kaybın değil, yaşamın devamı için kurulan bir köprüye dönüştü. Bu kitap, o köprünün direklerini oluşturan üç temel kavramı (yas, ağıt ve hafıza) felsefi, kültürel ve edebi bir bütünlük içinde ele almaktadır.
Yas, bireysel olduğu kadar toplumsal bir deneyimdir; ağıt ise bu deneyimin dili, hafıza ise onun kaydıdır. İnsan ölümü karşısında susamaz; sessizliğin ötesinde yankılanan o ses, ağıttır. Kadim toplumlarda ağıt, yalnızca ölüye değil, tarihe ve kimliğe yakılmış bir sözdür. Mezopotamya’nın Nippur tabletlerinde, Anadolu’nun ağıtçı kadınlarının sesinde, Kürt dengbêjlerin destanlarında, Homeros’un dizelerinde aynı yankı duyulur: kaybı dile getirirken yaşamı savunma iradesi öne çıkar.
Yasın sessizliği, kültürlerin hafızasını biçimlendirir. Her toplum kendi ölüm anlayışıyla, kendi “hatırlama biçimini” yaratır. Ölünün ardından tutulan yas, yalnızca bir matem değil, bir bellek eylemidir. Ağıt ise bu belleğin dışavurumudur; bireysel travmanın kolektif anlam kazanma sürecidir. İnsan ölüyü toprağa gömerken, aslında hafızasına gömer; kelimeler, sesler ve ritüeller bu gömünün işaret taşlarıdır.
