Geç Osmanlı döneminin entelektüel birikimini ve doğaya bakışını hayvanlar üzerinden yansıtan Musavver Târîf-i Hayvanât, sıradan bir ansiklopedi olmanın ötesinde; bilim ile sanatın iç içe geçtiği özgün bir çalışmadır. Serkurenâ-yı Hazret-i Şehriyârî Mehmed Emin Bey tarafından 1310 (1892-1893) yılında kaleme alınan bu eser, bir yandan modern hayvanbilim çalışmalarına geçiş döneminin izlerini taşırken, diğer yandan klasik doğa tarihi geleneğinin masalsı dilini de korumayı başarmıştır.
Aslanın heybetinden tilkinin kurnazlığına, okyanusun derinliklerindeki dev balinalardan gökyüzünün zarif kanatlılarına uzanan bu geniş panorama, okuyucuyu biyolojik bir keşifle birlikte 19. yüzyılın dünya tasavvuruna davet eder. Hayvanların yalnızca fiziksel özellikleriyle değil; karakterleri, temsil ettikleri erdemler ve folklorik hikâyelerle de anlatıldığı bu metin, kadim hayvan-insan birlikteliğini görünür kılar.
Dönemin bilimsel ve kültürel atmosferini inceleyen Dr. Meliha Nur Çerçinli’nin titiz çalışmasıyla günümüz Türkçesine kazandırılan bu yapıt, içerdiği özgün 24 levha ve büyüleyici illüstrasyonlarla birlikte tıpkıbasımı da verilerek araştırmacılar için son derece kıymetli veriler sunan önemli bir kaynak niteliği kazanmıştır.
Doğayı yalnızca bir “kaynak” olarak değil, bir “ahenk” olarak görenlerin; tarihin, dilin ve canlılar dünyasının gizemli koridorlarında dolaşmak isteyenlerin kütüphanesinde mutlaka bulunması gereken bir eser.
