Şehabeddin Mercanî, 1818 yılında Kazan şehrinde doğan ve ilmiye sınıfından bir ailede yetiştiği için iyi eğitim alan, Arapça, Farsça, Rusça bilen, bütün Türk lehçelerine vakıf olan değerli bir âlimdir. Rus entelajansı arasında yetişmesi, Türk kültürünü özümsemiş değerli bir düşünür olması sebebiyle, Türk-İslam dünyasında yaşanan geri kalmışlığın hangi sebeplere dayandığını tespit ederek, ortaya koyduğu çözümleri Yenilikçi-Ceditçi anlayışla, başarıyla uygulamıştır.
Bulgarların, Tatarların ve Kıpçakların tarihi adıyla yayımlanan kitabın Arapça adı Müstefâdü’l-Ahbâr fî Ahvâli Kazan ve Bulgar’dır. Hayatımın en değerli eseridir diyerek nitelendirdiği bu çalışma, Türkoloji, tarih, etnografya, arkeoloji, meskûkât, paleografya, sosyoloji, ilahiyat-teoloji, felsefe, eğitim ve diğer sosyal bilim mensupları için değerli bir eserdir. Otuzun üzerinde kitabı olan Mercanî’nin bazı eserleri, Osmanlı sultanları tarafından değerli bulunarak yayınlattırılmıştır.
Islahatçı bir din adamı olmasının yanı sıra modern ilimler üzerine de çalışan Mercanî, ilim dünyasında büyük bir âlim olarak kabul görmüş, önemli uluslararası toplantılara davet edilmiştir. Özellikle eğitim alanında ortaya koyduğu metotlar, meskûkât, epigrafi, kaligrafi, tarih, coğrafya, felsefe, ilahiyat ve sosyoloji alanında çığır açan yenilikler olarak kabul edilmiştir.
