Tanzimat’ın mimarı, yeni bir bürokrat ve devlet adamı kuşağının yetiştiricisi
Â
XIX. yüzyıl, Osmanlı Devleti’nin siyasi, askerî ve ekonomik sorunlarla mücadele ederken yeni bir dünyanın şartlarına uyum sağlamaya çalıştığı büyük bir dönüşüm dönemidir. Bu dönüşümün merkezinde yer alan isimlerden biri ise diplomatlığı, devlet adamlığı ve reformcu kimliğiyle Mustafa Reşid Paşa’dır.
Mütevazı bir ailede başlayan hayatında devletin en yüksek makamlarına ulaşan Mustafa Reşid Paşa, Paris ve Londra’daki diplomatik görevlerinden Hariciye Nazırlığına, altı kez üstlendiği sadrazamlıktan Tanzimat Fermanı’nın hazırlanmasına ve ilanına kadar Osmanlı tarihinin kritik dönemeçlerinde belirleyici roller üstlendi. Mısır Meselesi, Baltalimanı Ticaret Antlaşması, Macar ve Leh mülteciler meselesi, Kırım Savaşı ve Islahat Fermanı gibi dönemin önemli gelişmeleri, onun siyasi hayatının da dönüm noktalarını oluşturdu.
Dr. Oğuz Alpoğlu, geniş bir arşiv ve kaynak birikimine dayanan bu çalışmada Mustafa Reşid Paşa’nın yalnızca siyasi ve diplomatik faaliyetlerini değil; düşünce dünyasını, şahsiyetini, mücadelelerini, çelişkilerini ve çağdaşları tarafından nasıl değerlendirildiğini de inceliyor. Böylece bir devlet adamının biyografisi üzerinden Tanzimat çağının siyasi atmosferini, Osmanlı diplomasisinin değişen karakterini ve modernleşme arayışlarını yeniden okumaya imkân tanıyor.
