BÜYÜK UZLAŞMA, ‘Felsefi Sözcükbilim’ ve ‘Yaratılış ve Evrim Uzlaşması’ başlıklı iki bölümden oluşan bir yapıt olup, yazarın “felsefe” alanında tamamladığı ‘Monadoloji ve Fenomenoloji Çerçevesinde Yeni Bir Seçenek Olarak Sözcükbilim’in Olanağı’ başlıklı birinci yüksek lisans tezi ile “felsefe ve din bilimleri” alanında tamamladığı “Yaratılış’ın Anlamı ve ‘Yaratılış ve Evrim Kuramları’nın Uzlaşması Sorunu” başlıklı ikinci yüksek lisans tezinin birleşiminden oluşmaktadır. Bu yüzden “Felsefi Sözcükbilim ve Bir Uygulaması Olarak Yaratılış ve Evrim Uzlaşması” alt başlığında yayımlanıyor.
Yapıtın birinci bölümü “Felsefi Sözcükbilim”in temel sorunsalı “sözcük” sözcüğünün genel yazın ve felsefe tarihi içinde “algılanma” ve yorumlanma biçimlerinin anlaşılması ve netleştirilmesinin “monadoloji” ve “fenomenoloji” çerçevesinde araştırılarak, “dünyagörüşsel” değil de bilimsel açıdan “sözcükbilim”in olanağının “antropontolojik” tutumlar da göz önünde bulundurularak değerlendirilmesine taban oluşturmak olarak görülüyor. “Bilindiği üzere nasıl ki yalnızca iç açıları toplamı 180 derece olan üçgen yoktur, iç açıları toplamı 270 derece olan bir üçgenden de söz edilebilmektedir. Böylece ‘üçgen’ sözcüğünün tanımı sınırlanmamaktadır; benzer biçimde yalnızca yazılan, konuşulan sözcükler sözcük değildir, tek tek varlıklar da birer sözcük olarak kabul edilebilecektir. Evren de bir kitaptır bu anlamda” diyen Mehmet Sarsmaz, “felsefi sözcükbilim” ile “sözcük” sözcüğü de içinde olmak üzere tüm sözcüklerimizin anlam alanının genişleyebileceği olanağından söz ederek yeni bir dünyanın kapısını aralıyor.
Yapıtın “Yaratılış ve Evrim Uzlaşması” başlıklı ikinci bölümünde ise ‘yaratılış’ın algılanma biçimlerinin doğruluğunun sorgulanarak gerçek anlamına ulaşma çabası söz konusu olup; “yaratılış kuramı” ve “evrim kuramı” arasında bir çelişki olmadığı, bu kuramların gerçekte uzlaştıkları varsayımı ilgili kutsal metinlerle örneklenerek kanıtlanıyor. Bu yönde bilim ve dinin söylem ayrılıkları ve bunları doğru çözümlemeye yarayacak olan “felsefi sözcükbilim” yönteminden yararlanan yazar, tasavvuf ya da mistisizmin ulaştığı sonuçların ussallaştırılıp ussallaştırılamayacağını da çözümleme çabası içinde.
