Bir üniversite öğretim üyesi olan yazar evvelce hakkında hiçbir şey bilmediği ama Atatürk resimlerinin arka planından herkesin göz aşinalığı olan Fevzi Paşa’yı daha yakından tanımaya çalışırken bir kitap yazma ihtiyacı duyduğundan söz ederek işe girişiyor. Cumhuriyet devrinin iki mareşalinden birini anlatan bir biyografi kitabı okuyoruz.
Bazı sahneler gereksiz ayrıntılarla fevkalade uzatılmış. Özellikle 1. Dünya Savaşı ile ilgili saat saat, köy köy ayrıntıların hangilerinin Fevzi Paşayla doğrudan ilgili olduğu da net değil. 1918-1938 döneminde anlatım çoğu kere Fevzi Paşayı tayyedip Mustafa Kemal mihverinde devam ediyor. Mustafa Kemal’i zaten her yerde okuyoruz, Fevzi Paşa ne yapmış onu görmek isteriz. Bu arada kitap boyunca sadetten saparak bir şekilde ilgi kurulup İnönü’nün kötülenmesi yersiz ve pek sevimsiz; hakeza Sultan Vahdeddin’in Anadolu hareketine müzahir olduğuna dair temize çıkarma gayreti de eğreti duruyor. Zira bu hususlardaki şüpheli ama kritik rivayetler başka kaynaklarla teyid edilmeden öne sürülmüş.
Bibliyografya bolluğu takdire değer ama alıntıların bazılarını sadeleştirilmiş metinlerden, bazılarını orijinalinden alınması; ayrıca gazete köşe yazılarına ve internete (özellikle Vikipedi’ye) atıflar yapması kitabın güvenilirliğine gölge düşürüyor.
Görseller; cenaze fotoğrafları, madalyalar ve birkaç evraktan müteşekkil. Paşanın girişteki cumhuriyet devri Genelkurmay Başkanı üniforması içinde portre fotoğrafı ve sonda iki hasta fotoğrafı dışında net gözüktüğü görsel kaydı yok.
İstiklal harbi ve “birinci cumhuriyet” diye tabir olunan devirleri, zaten inkılap tarihi kitaplarında özetlenmiş Nutuk’la yetinmeyip, böyle ilk elden efendim Fevzi Paşa, Kazım Karabekir, İnönü, Rauf Orbay, Yakup Kadri, Halide Edib gibi farklı meşrepten başka kişilerin bakışından okumanın daha adil bir değerlendirme sağlayacağı kanaatindeyim.
