Müellifi bilinmeyen son derece güzel bir eserdir, dili ve edebi anlatımı da dikkate değerdir, zevklidir. Köprülüzade Fazıl Mustafa Paşa'yı anlattığı aşağıdaki satırları alıntılamak isterim. Bunun ardından başka bazı tarihçelerden not aldığım vakalara yer vermek istiyorum. Cenab-ı Hak ecdadımızın tarz ü meşrebini öğrenmek için en iyi kaynak olan bu eserlerin müelliflerini ecr-i cezil ile mükafatlandırsın.
Hafiz-i kelamullah, salih ve mutedeyyin adem, omrunde gunah-i kebair sadir olmamis, bihude soz soylemez, musahabet-i ilmiyeden gayri malayani lisanina gelmez, hatta vizaretde bir gun Rumeli ve Anadolu kadiaskerliginden ma zul uc kimesne ziyaretlerinde cem ve gelurler giderler; ancak kahve ve serbet ve buhur ile ikram ve kiyam edup bint-i sefe sadir olmaz. Tezkireciligi hidmetinde bulunan Nigahi Mustafa Efendi "Sultanim uc dane kadiasker meclisinize geldiler gittiler. Bunlara nevazis ve bir kelam soylemediniz" dedi. "Herif ben munafik miyim" deyu cevab verdiler. Imamete ekseri kenduleri gecerlerdi. Hadem u hasem ve libas u bisatdan bir seye mail degil. Hele i'tikadi pak adem idi. Hak subhanehu ve teala hazretleri rahmetin ziyade eyleye, amin.
1596 yilinda sayica cok ustun hacli ordusuyla yapilan Hacova meydan savasinda ordunun sag tarafi bozguna ugrar, vaziyet tehlikeli bir hal alir. Muharebeyi hakim bir tepeden at ustunde izleyen genc padisah III. Mehmed endiselenir ve yanibasindaki hocasi Hoca Sadeddin Efendi'ye "Efendi, simdengeru ne itmek gerektir" der. Hoca Sadeddin Efendi "Padisahim ceng hali budur. Ecdad-i izaminiz zamaninda dahi boyle olagelmistir. Hatir-i serifinizi hos tutunuz, mucizat-i Ahmediyye ile insaallahu teala nusret ehl-i islamindir" diye cevap verir. Durum kotuye gitmekte, ordu cekilmektedir ve padisahin icoglanlari dahi kacmaya baslamistir. Dusman ordusu merkezi cokertmis, ordugahi zaptetmis ve zafer sarhosluguyla yagmaya paylamistir. Bu sirada mucize kabilinden bir sey olur ve dusmanin ordugaha girdigini goren at oglani (seyis), asci, deveci, katirci, karakollukcu denilen hademe grubu cadirlari zapteden dusman askerleri uzerine kazma, kurek, balta ve odun gibi seylerle hucuma gecer ve saldiriyi durdururlar. Bu durum cekilmekte olan orduda "kafir kacti, Nemcelu sindi" nidalarina yolacar ve bunu duyan cekilmekte olan ordunun tamami derhal geri donup dusmana saldirirlar. Bu sirada on kol kumandani Cigalazade Sinan Pasa da gizlendigi pusudan cikarak suvarileriyle hucuma gecer ve ordunun sag kanadini bozguna ugratmis olan yirmi bin dusman askerini batakliklara sokarak imha eder. Kirim atlilarinin da hucum etmesiyle dusman buyuk bir bozguna ugrar, hezimet kacinilmaz gorunurken muharebe kazanilir.
Suleyman Pasa umerasini cem ile toplayarak onlara buyurdu ki: Boyle bir ecnebi memlekette bizim gibi kalilu l-aded mucahidlerin az vakit zarfinda mahzar oldugumuz bunca futuhat, hep husn-i niyetimize mukafaten imdad ve tevfik-i Ilahi semeresi oldugunda istibah yoktur. Simdi uzerimize gelen a da egerci kesretlidir, dehsetlidir. Lakin bizi bu ana kadar gaalib kilan avn u inayet-i Bari den umidimiz munkati degildir. Emelimiz i la-i kelimetullahdir. Sehadet bizim icin mucib-i saadet-i ukbadir. Sayet bu aralik benim vefatim vuku bulursa olmaya ki dusmandan yuz ceviresiniz. Bilirsiniz ki firar ani z-zahr kebair-i zunubdandir. O zaman Bolayir da bulunan asakir-i Islamiyye pek az idi. Kendilerinden bir kac kat ziyade olan onbes bin kadar asakir-i muttefikanin temevvuc ederek hucum ve iktihamini gorunce ducar-i havf u hasyet olarak kimi mudafaa ve kimi firar kasdinda iken umera-i benam meydana cikip cennetmekan sehzade Suleyman Pasa nin nasayihini yad ile gaazileri gayrete getirdiler ve hemen cumlesi sehzadenin turbesi etrafina tecemmu ederek onun ruh-i purfutuhundan istimdad ile olum eri olarak fedailik yolunda sell-i seyf ile kaplanlar gibi a da uzerine hucum ve iktiham edince asakir-i muttefika yuz cevirdiler. (Kısas-ı Enbiya ve Tevarih-i Hulefa-Orhan Gazi'nin buyuk oglu Suleyman Pasa'nin vefati)
II. Bayezid'in oglu sehzade Korkut divan sahibi bir sair, Seyh Hamdullah'tan ders almis iyi bir hattat (yazdigi bir mushaf Sabanci muzesinde sergilenmektedir), fikih ve tasavvufta arapca eserler vermis bir alimdir. Turk denizciligine hizmetleri olmus, Rodos sovalyelerinin eline esir dusenleri kurtarmis, Barbaros Hayreddin Pasa ve kardesi Oruc Reis'e de destek vermistir. Kardesi padisah Yavuz Sultan Selim tarafindan saltanat icin bir tehlike olarak gorulunce Manisa'dan Antalya'ya kacar ancak yakalanarak Bursa'ya goturulur, yaninda sadik adami ve en yakin arkadasi Piyale bey vardir. Padisahin adamlari sehzadeyi Piyale beyin yaninda idam etmek istemezler ve bir bahane ile onu uzaklastirirlar ve sehzadeyi yay kirisiyle bogarlar. Piyale bey dondugunde gordugu manzara karsisinda buyuk teessure kapilir, hic bir sey onu avutamaz. Padisah sadakatini takdir eder ve diledigi devlet gorevine onu tayin edecegini soyler. Piyale beyin tek istegi en iyi arkadasinin turbedarligini yapmaktan baska bir sey olmaz.
