Son yıllarda adı Nobel için sıkça geçen Kenyalı yazar Ngũgĩ wa Thiong'o ile tanışma kitabım oldu Aradaki Nehir ve herhalde hayatımdaki en kötü tanışmalardan biri filan oldu. (Sana laflar hazırladım Thiong'o, aşağıda.) Kendisinin meşhur kitabı Kargalar Büyücüsü ile başlamalıydım belki ama hayat, böyle gelişti.
Aradaki Nehir, Kenya’nın dağ köylerinde yaşayan Gikuyu insanlarının hikâyesini anlatıyor. Beyaz adamın gelişiyle beraber bölünen bir topluluğun öyküsünü okuyoruz kitapta. Bir yanda geleneklerine sahip çıkmaya çalışarak direnenler, bir yanda Hristiyanlığı seçerek "teslim olanlar", bir de tüm bunların ortasında beyaz adamdan alınması gereken şeyin eğitim olduğunu, topyekün bir reddediş yerine o eğitimi kendi kültürleriyle harmanlayıp ayakta kalmanın bir yolunu bulmak gerektiğini savunan başkahraman Waiyaki var.
Sömürgecilik, ırk, gelenek, kültürel aidiyetler. İki din, iki tepe, bunları "bölen" nehir. Semboller semboller ve acayip iş yapan konular evet. Çok güzel de, ben epeydir bu kadar yavan bir şey okumamıştım, onu ne yapacağız? Yani bu nasıl basit bir dildir, nasıl bir karakter geliştirememektir, nasıl bir diyalog yazamamaktır? Yazarın bu kitabında politik mesajını çok öncelediği, bu nedenle kurguyu ve dili çok geri planda tuttuğu söyleniyor ama bu geri planda tutmanın ötesinde bir şey, hakikaten ortaokul kompozisyonu gibiydi bazı bölümler. “Şöyle dedi, böyle şaşırdı, öyle hissetti, aniden anladı.” Hakikaten şaşkınlıkla okudum.
Meşhur "gerçek edebiyat bu değil" cümlemi bile sarfetmeyeceğim, zira gerçeği geçiniz, bence edebiyat bu değil, propaganda bülteni okuyalım oldu olacak. Dili ve üslupsuzluğu bir yana, yazarın anlattığı hikâyenin ve kitabın kurgusunun da öyle pek ilgi çekici bir tarafı yok kesinlikle. Başka kitaplarını okuyunca daha ayakları yere basan yorumlar yapacağım ama diğerleri de böyleyse eğer, Nobel’e ilgili mevzunun tamamen politik olduğunu, Thiong'o Nobel'i alırsa bunun tipik bir Batılı günah çıkartma hamlesi olacağını düşüneceğim.
Sinirlendim ya.
Kitabı satın aldıktan birkaç hafta sonra vefat ettiği haberini okudum. Bu haberleri okurken, yazara olan övgüler dikkatimi çekti. Aradaki Nehir, Ngũgĩ’den okuduğum ilk romandı. Çok beğendim ve diğer eserlerini de aldım. Kitapları okudukça, yazarı daha iyi anladığımı ve hayran kaldığımı belirtmeliyim. Sömürge ve sömürge sonrası dönemde ortaya çıkan Afrika deneyimine dair izlenimlerini aktarmasının yanı sıra, sömürge sonrası Kenya'da giderek karmaşıklaşan toplumsal oluşumu göz önüne alarak Kenya'nın yerli kültürünü yeniden canlandırmaya çalışan bağımsız bir ülke kurma isteği gerçekten takdire değer. Ngũgĩ’nin doğduğu büyüdüğü toprakları, Gikuyu destanını, geleneklerini öğrenmek ayrı bir tat bıraktı. Anısına saygıyla….
Merak ettiğim bir kültür ve kırılma dönemi.
Sömürgecilik , kültürel parçalanma ; hangisi iyi hangisi kötü çatışması. Beyaz adam yanında duran ve karşısında duranın anlatısı…
Din , eğitim , doğmalar ve kurtuluş için çabalama… Aynı yurdu paylaşanların düşmanlığı ve bir anlamda aşkın bile yittiği zaman…
Toplumun arasına sıkışmış bir “kurtarıcı” belki de daha akil ama o bile karşı duramıyor ve ihanete, iftiraya, düşmanlığa uğruyor.
Peki nehir maddi bir sınır mı yoksa zihinsel bir ayrımın simgesi mi?
Birleştirmek isterken yalnız kalan bir adam! Beyaz adamın kötülüğünü göze soka soka işlemekten ziyade kendi içindeki çatışmayı anlatmayı yeğleyen yazar düşünmeyen , sadece yönlendirilen ve doğmalarla yaşayan bir halkın nelere katlandığını anlatırken; ajite etmeyi değil tanıklığı ön plana çıkarıyor.
İlk defa okuduğum yazarın diğer kitaplarını da okumak için sabırsızlanıyorum.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
sanki afrika denilince, farkli bir dunya gibi algilanmasi sartlanmisliktir. her bolgede farkli olaylar ile yasanan , elde etme dürtüsü. liderlik arayışı , gelişime engel olma durtusu ile kendini ortaya koymaya cakismak , burada da gecmis geleneklere sahip cikan ve mevcut durumu daha avantajli duruma gerirmek icin ,neredeyse ayni fikre sahip ayri yollardan giden ve hirslarin tatmin olma arzusu sonucu, okdugu yerde saymaya devam eder. mesaji oldukca guzel hikaye...
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
"Hayat yalnızca tatmini olmayan arzulardan mı ibaretti? Yaşamak, insana asla huzur vermeyen vahşi bir hayvanı arayıp durmanın getirdiği tuhaf boşluktan mı ibaretti?"
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Kitabı alacaklara sesleniyorum, batılı tarzda bir roman kurgusu beklemeyin. Bu kitap için her yönüyle kaliteli bir roman demek doğru olmaz ama ömrümüzde daha önce hiç Afrika edebiyatından bir şey okumadıysanız tavsiye ederim.
Satın Alma OnaylıBu ürün yorum sahibi tarafından satın alınmıştır.
Daha önce okuduğum Afrikalı yazarlardan Chinua Achebe'nin Parçalanma ve Zakes Mda'nın Kızıllığın Kalbi romanlarıyla kıyasladığımda zayıf bulduğum bir roman oldu. Afrika'yı anlatan diğer iki roman kadar çarpıcı bir roman olacağını düşünmüştüm fakat sıradan bir romandan öteye geçmedi benim için.
