Romain Gary semineri yapacağım için okudum Dominique Bona’nın Gary/Ajar biyografisini. Academie Française’nin Biyografi Büyük Ödülü’nü almış bir kitap bu, üstelik de 20 senedir hayatımda olan bir olağanüstü adamı; Gary’i anlatıyor, dolayısıyla beklentim büyüktü. Ancak kitabın çevirisindeki sorunlar nedeniyle epeyce zorlandım maalesef.
Sezebildiğim kadarıyla iyi bir biyografi bu, yazarın dili epey edebi ve hatta sinematografik, sanki bir Gary romanı gibi yazılmaya çalışılmış bir Gary biyografisi olduğunu hissediyorum ama hem çeviri hem düzelti (yapıldı mı acaba düzelti?) beni o kadar zorladı ki... Aynı sayfada aynı insanın isminin farklı yazımları, neredeyse sıfır dipnot, çevrilmemesi gereken şeyler (örneğin şarkı isimleri) çevirilirken Fransızca bırakılmış bazı başka kısımlar... Yani of. Muhtemelen leziz bir metin harcanmış, anlayabildiğim o. Baştan aşağı gözden geçirilip tekrar basılsa keşke ya da daha iyisi - yakın zamanda Gallimard’dan yayımlanan Kerwin Spire imzalı üç ciltlik dev biyografi yayımlansa, ah keşke. Neyse.
Tüm sorunlarına rağmen sevdim ama kitabı. Gary şüphesiz ki anlaması da, anlatması da zor bir figür. Eksantrik, sivri, maskeli, oyunbaz, acımasız... Bunları gizlemeden yazmış Bona, ölünce badem gözlü olmuş bir Gary dinlemiyoruz kendisinden. Çelişkileri, hırsları, tutkuları, hataları, yalnızlığı ve inadıyla sahici bir adam anlatıyor bize. Kendi hayatını da bir roman gibi yaşamış ve hatta kurgulamış, Roman Kacew olarak dünyaya gelip Romain Gary’e dönüşen ve tüm dünyayı kandırarak Emile Ajar olarak ölen bu benzersiz adama dair bir sürü bilmediğim şey öğrendim. Bu açıdan beni tatmin etti diyebilirim ama Bona, Gary’nin ruhuna ne denli nüfuz edebilmiş, ondan emin değilim açıkçası. Kimi biyografi yazarları süjesine dönüşmeyi başarır, onun gibi düşünmeye, onun gibi akıl yürütmeye, sezinlemeye, hissetmeye başlar. İyi biyografi yazarları bunu yaparken aynı anda dış bakışlarını da koruyabilirler. Açıkçası bu kitap bu düzeyde değil kanımca. Kötü diyemem ama duygusu biraz zayıf ve bir parça yavan geldi bana. (Tabii bu çeviri yüzünden de olabilir maalesef.)
Her şeye rağmen: sen ne eşsiz bir insansın, sevgili Romain Gary.
Bu incelemeyi okumak üç günümü aldı. Zor bir adamın zor bir özyaşam öyküsü. Ancak yine de hem yazarı hem de çevirmeni sayesinde muhteşem bir kurgu ile planlanmış bu eseri dilimizde okumak heyecan vericiydi. Onca yoksulluk Varken kitabını hem Fransızca hem de Türkçeden (Vivet Kanetti çevirisiyle) okuyup çok beğenmiş bir edebiyat tutkunu olarak, Gary'nin yaşamına biraz olsun özenmeyeni edebiyat sever saymıyorum. Kesinlikle okunması ve kütüphanelerde saklanılıp gelecek kuşaklara aktarılması gereken bir eser.
