"Birlikte mutluyduk değil mi, diye sordu. Dudaklarımı ısırdım. Altdudağımın derisini iyice yoldum ve evet dedim, mutluyduk. Sonra bundan yorulduk, mutlu olmaktan."
Şilili yazar Alvaro Bisama'nın minik novellası "Ölü Yıldızlar"a çok beklentisiz başladım ve umduğumun çok ötesinde tatmin oldum. Boşanma işlemleri için buluşan bir çiftin, bir cafede beklerken gazetede kadının geçmişten tanıdığı bir başka kadının fotoğrafını görmesi ve kocasına seneler boyunca anlatmadığı bir hikâyeyi anlatmaya karar vermesiyle başlıyor roman. Benim gibi Şili edebiyatından bulduğunuz her şeyi okumaya heves ettiyseniz, Şili'de boşanmanın çok yakın zamanda, 2004'te yasallaştığını öğrenmişsinizdir. (Bu bilgi için teşekkürler Alejandro Zambra.) Yazar her ne kadar bu detayı bize vermese de 80'li yıllarda başlayan öykünün 2000'lerin başına uzandığını anlıyoruz böylece.
Anlatıcımız aslında adam, ama neredeyse sadece kadın konuşuyor. Biraz Thomas Bernhard'dın Bitik Adam'ı gibi, sürekli adamın kadının aktardıklarını aktarışını okuyoruz, "dedi" diye biten cümlelerle. Ben bu dolaylı anlatıyı çok sevdiğim için de çok keyif aldım okuduğum şeyden.
Ama tabii sadece bu değil. Küçücük kitapta epey kapsamlı bir Pinochet ve post-Pinochet dönemi panaroması çiziyor Bisama. Diktatörlüğün insanların günlük hayatlarına neler ettiğini, hem birinci elden işlediği suçları (işkence vd.), hem de aslında şiddeti nasıl sıradanlaştırdığını, ikili ilişkilerin dahi normali haline getirdiğini, rejimin vahşi ve erkek yüzünün dolaylı biçimde maçoluğu da meşrulaştırdığını ince ince anlatıyor. Hem anlattığı bireysel öykü, hem onu içine yerleştirdiği toplumsal çerçeve çok tadında bence.
Şu çok sevdiğim cümleyle bitireyim: "Bir çok şeyin yanı sıra, geçmiş tam olarak budur; evimiz olmasını dilediğimiz bir otelde çekilmiş bir fotoğraf, hiç sahip olmadığımız bir hayatın kanıtı olan sahte bir fotoğraf."
