Ahi /Bir Ahi Evran Romanı Hakkındaki Yorumlar

"İnsan ölür, hayal ölmez" diyor yazar "Fatih Duman"... Ne de güzel başlıyor kitabının satırlarına... Ve şöyle devam ediyor : " Analar babalar ölünce, çocuklarına miras olarak mal mülk bırakmaz sadece; bazen bir hayal bile en büyük mirastır. Ve o hayale mutlaka sahip çıkan birileri olur..." İşte kitabın özü de sözü de burada başlıyor... 13ncü yüzyıla ışınlanıyor okuyucu. Ahmet oğlu Nasüriddin Efendi yani nam salmış adıyla "Ahi Evran"la tanışıyor. Çoğumuz adını duydu belki ama kimdir, necidir bilenimiz var mı?

Hak yoluna gönül vermiş, her ne çile çektiyse...

"Allah'tandır, buna da şükür" demiş, ölüm kapısına dayansa da davasından asla vazgeçmemiş ve her şeyden önemlisi bir "hayale" inanmış bir eren Ahi Evran...

Ve kitabın yazılış amacı da bu ilim aliminin hayalini, mücadelesini ve yolunu anlatmak... Çok da güzel çok da keyifli anlatıyor... Günümüzle başlayan hikaye zaman zaman geçmişe doğru sarıyor makarayı ve Ahi Evran'ın yaşadığı dönemi tüm koşullarıyla ele alıyor.

Ahi Evran'ın yaşadığı dönem, Büyük Selçuklu devletinin var olduğu dönemler. Ahiler birliğini kuruyor gençlik yıllarında. Tek amacı, insanlara "Allah sevgisini" aşılamak ve İslamiyet'in yayılmasına yardımcı olmak... Kısa sürede bir kar topu misali büyüyor dergahı... Müridleri her geçen gün artarak çoğalıyor ve artık Evran ve beraberindekiler sadece İslamiyet için değil vatan topraklarının korunması için gerektiğinde cenk eder duruma geliyorlar... Canları pahasına davalarının adamı oluyorlar...

Yıllar geçiyor, yollar aşılıyor, yeni devletler kuruluyor... Evran gibilerin adı sanı unutuluyor belki ama kalplerde bıraktıkları iz asla unutulmuyor... Yaşam şekilleri, davaları nesilden nesile aktarılıyor... Bir Ahi Evran ölüyor belki ama başka bir kalpte yeni bir Ahi Evran doğuyor... Tıpkı onun gibi...

Yazar, geçmiş ve günümüz arasında bir bağ kuruyor ve yalın anlatımı ile Ahi Evran'ı günümüze taşıyor. Baş karakteri "Ali" ye de araştırmanın ve öğrenmenin sabrını ve güzelliğini öğretiyor... Biraz dini biraz tasavvufi havada yazılan "Ahi Evran" romanı her yaştan her kesime hitap edebilecek çok kıymetli bir eser.

Dokuz Eylül Üniversitesinde Türk-İslam Edebiyatı alanında yüksek lisans yapan yazarımız Fatih Duman'dan muhteşem bir eser.

Ahi (İnsan ölür, hayal ölmez), kitap bu kapakla kendini gösteriyor. Ahi Evran'ın yaşamını konu alan bu romana başladığınızda, "İnsanlara anne ve babadan sadece mal mülk değil, hayal de miras kalır," sözü oldukça dikkat çekiyor. Hayalini kurduğu İslam'ı yaygınlaştırma fikrini nesilden nesile aktarılmasına zemin hazırlayan Ahi Evran'ın verdiği mücadeleler okuyucuya muhteşem bir edayla anlatılıyor.

Romanda günümüz, Ahi Evran ve Ahi Evran'ın talebesi Sarı Abdal zamanları film edasıyla gözler önüne seriliyor. Okuyucuya o zamanı yaşatan ve bir o kadar da düşündüren konulara yer verilmiş durumda.

(Günümüz): İstanbul'a bir akrabasının yanına giden Ali, evin oğlu Mustafa'nın ricası üzerine Asım abi diye birinin sahaf dükkanına gider. Ali, Asım abi ile böylelikle tanışır, sohbetine dahil olur. Asım abinin anlattıklarıyla etkilenen Ali, eve gittiğinde aklındaki soruları cevaplaması için internetten araştırma yapar. Yaptığı araştırma sonucunda "Ahi Evran kimdi ve neden unutturuldu" yazısı dikkatini çeker (s.140). Ertesi gün bu sorunun cevabını bulmak için Asim abinin yanına gitmeye karar verir.

(Ahi Evran): Ahi Evran'ın Ahi teşkilatını kurmasını ve Yabanlu Pazar ile esnafın dürüst ve helal bir şekilde rızkını kazanmasını konu eder. Roman o dönemde Ahi Evran'ın Moğol ile mücadelesini okuyucuya ilmek ilmek işler. Kendisini davasına adayan Ahi Evran, "canımdan vazgeçerim davamdan vazgeçmem, (s.44)" sözü ile Moğollara karşı direnir. Sonunda Moğollar tarafından kendi dergâhında öldürülür.

(Sarı Abdal): Sohbetleri sırasında cemaate Ahi Evran'ı anlatan Ahi Evran'ın talebesi Sarı Abdal, romanda öyle bir geçiş yapıyor ki film edası bir kez daha kendini gösteriyor.

Roman, altı çizilmesi gereken yerlerle dolu. Örneğin; "Aslanlar kendi hikayelerini yazana dek, hikayeler hep avcıları övecektir, (s.206)." "Kardeş kardeşe düşünce başka düşman aranmaz (s.222)."

Ahi, Fatih Duman hocanın muhteşem eserleri arasında mutlaka okunması gereken bir roman diyebilirim. Okuyucuya derin izler bıraktıran, hatta Ahi Evran'ı araştırma düşüncesini aşılayan dahiyane bir eser. Okumanızı tavsiye eder, şimdiden iyi okumalar dilerim...

Romanda Selçuklu İmparatorluğu'nun Moğollarla savaştığı dönemlerde, 13.yy.ın başlarında İran'dan Anadolu'ya gelen Ahi Evran'ın hayat hikayesi çevresinde günümüz İstanbul'unda geçen bir hikaye de katılarak, o dönemin ahilik birliğinin Selçuklu Devleti'ne olan etkisi ve Türklerin Anadolu'ya yerleşme çabaları anlatılıyor.

Yazar, romanda Ahi Evran'ın ve kurduğu Ahilik birliğinin Türklerin Anadolu'ya yerleşmesindeki önemini, biraz tarihi olaylarla biraz da kendi oluşturduğu kurguyla okuyucuya aktarmaya çalışıyor.

Bir çok kitapta, dizi ve filmde karşımıza çıkan, Türk tarihinde kim oldukları hiç bir zaman bilinmeyen fakat tarihimize her zaman yön veren "ak sakallılar" tezi de kabul görüyor kitapta.

Ayrıca kısa kısa da olsa Kayı Obası'nın Anadolu'ya gelişi ve Ahilerle olan temaslarından, Ahilerin Osmanlı Devleti'nin kuruluşuna verdikleri katkılardan, Ahi Evran ile Nasreddin Hoca'nın aynı kişi olduğu tezinden, Ahi Evran ile Mevlana'nın çekişmesinden de bahsediliyor romanda.

İlk defa bir kitabını okuduğum yazarın dili akıcı ve sade. Ayrıca romanın 1200'lü yıllarda geçen bölümleri de dahil, yazar bana göre bir çok yazarın doğru bulmadığım şekilde kullandığı gibi kitaplarında geçen dönemlere ait ağdalı eski sözcükleri kullanmadan ve konu bütünlüğünü bozmadan güzel bir Türkçe ile yazmış.

Selçuklu Devleti'nin o dönemlerdeki durumu hakkında genel olarak bilinen konulardan bahsedilen kitapta, Ahi Evran ve Ahilik Teşkilatına dair çok dile getirilmeyen farklı düşünceler ve tezleri okuyup üzerinde düşünüp araştırma yapılabilecek bir roman olmuş.

"Çok gün görmüş, çok diyar gezmiş ve çok gönüle girip çok sır örtmüşlerdi." (s.16)

"Dünyada bilinmeyen bir şey yoktur, bilmeyenler vardır." (s.88)