2022’de Javier Marias’ı kaybettiğimizde çok sarsılmıştım ama okunacak bir romanı daha olduğundan tam anlamıyla vedalaşmışız gibi hissetmiyordum. Fakat işte okudum, buraya kadar. Tomas Nevinson, bence çağımızın en büyük kalemlerinden biri olan Marias’tan okuduğum, okuyacağım son roman. Bitti - bu bir veda. Hayatta bir şeyi son kez yaptığımızı bilerek yapışımız pek azdır - son görüşme, son sevişme, son sarılma olduğunu bilmeden bakar, sevişir, sarılırız genelde. Bu kez biliyordum ve bunu bilmek tüm okuma deneyimimi baştan aşağı değiştirdi.
Berta Isla’nın devamı değil de, Marias’ın kendi tabiriyle “çifti” Tomas Nevinson. Berta’nın eşi Tomas’ı daha iyi tanıyoruz bu kitapta. Aynı hikâyeyi bir de onun gözünden okumuyoruz, Berta Isla’dan epey sonra, 90larda geçiyor anlatı. Gizli servisten ayrılmasından bir süre sonra yeni bir görevle geri dönüyor, vaktiyle ETA üyesi olan bir kadını bulması gerekiyor Tomas’ın. Bir kasabada yaşayan üç kadından bir tanesi o, çok sayıda insanın ölümüne sebebiyet vermiş bir kadın, onu tespit etmek üzere kasabaya yerleşiyor Tomas Nevinson.
Öncelikle - Marias okurken bana neler olduğunu unutmuşum, yine üç gün uykusuz gezdim. Asla ama asla bırakamadım kitabı, nasıl bu kadar kuşatıcı yazabiliyor, anlamak güç. Üstelik de en iyi romanlarından biri değil bu şüphesiz, hep yaptığı şeyi yine yapıyor, öyküsünü anlatırken insanın nüvesine dair akıl yürütüp duruyor ama diğer kitaplarındaki kadar iyi becerdiğini söyleyemem bu kez. Marias okurken bir anda durup yazdığı bir cümle üzerine uzun uzun düşündüğüm çok olurdu, bu kitapta çok az oldu. Suç ve adalet fikrine fazlaca odaklanıyor ve merceğini genişletmiyor. Tekrara düşüyor diyemem, Marias hep takıntılı şekilde tekrarcıdır ama odak genişlemediği için biraz kuru kalıyor bence.
Yine de, yine de... Marias’ın en iyi romanlarından olmasa da büyük bir roman bence Tomas Nevinson. Ve Saliha Nilüfer çevirisi elbette kusursuz. Böyle zor bir metin bundan daha iyi çevrilemezdi kanımca.
Ah, Marias. Kitabı bitirdiğin Yeats şiiriyle vedalaşalım o halde senle. Senin “değişen yüzündeki hüznü” çok sevdik. İyi ki bu dünyadan geçtin. Sana müteşekkiriz.
Bazen sadece gelir “vicdan”a takılıp kalırsın…
Berta Isla kadar heyecanlı mı “değil” Onun kadar iyi mi “değil” her iki eserin de farklı yönleri var ama ortak olduğu bir şey var ki o da uzun uzun iç konuşmalar , bazen sıkıcılığa varan anlatının hareketsizliğinden duyulan endişe gibi .
Meşruiyet ve vicdan arasında “emekli” bir casus… Devlet veya toplumun faydası mı yönetenlerin başvurduğu “kılıf” mantığa büründürme , gerçekten kaçınma ve yok etme kolaylığı mı?
Uzun ve yoğun blr eser… Berta Isla’ya atıflar mevcut… okunmalı mı “evet” çok şey mi beklenmeli “hayır “
“ Evet bir çok şeyden kendimi mahrum etmiştim, ilk başta kandırılarak, mecbur kalarak, sonrasında ikna olarak ve hatta hevesle.”
