En sonunda Denemeleri tam olarak okuyabildik. Eser çok geniş bir kesime hitap edebilmesi anlamında bile takdir görmeye layık müthiş bir yapıt.
Benim asıl ve acımasız eleştirim çeviriler (yanlız ve doğrudan bu kitap için değil) üzerine olacak. Hadi bir yere kadar anlıyorum; hikaye, roman vb. eserlerin çevirilerinde yorum farklılıkları olabilir diye. Gel gelelim iş felsefeye, sosyolojiye ve ruhbilime gelince durum değişiyor. (Aslında şuanda çok kızgınım ve eleştiriyi çok fazla uzatıp saygısızlık etmek istemiyorum.)
Bu kitabın çevirisindeki yorumum, çok iyi olmadığından yana (Not: Yanlış çevrilmiş demiyorum.) Bir türlü edebi olarak, felsefe kitaplarındaki o şiirsel anlatımı tadamadım. Bana öyle geliyor ki (yargım yüzde yüz değil) çoğu yerde kelime çevirisi yapılmış gibi. Her neyse.
Şimdi diğer bir kitaptan; ",Montaigne Denemeler, Antik Batı(Dünya) Klasikleri, Çevirmen: Buket Yılmaz ",alıntı yapıp; "Bütün Denemeler (4 Cilt)" kitabıyla karşılaştırmanızı rica edeceğim.
"Bütün Denemeler (4 Cilt)" kitabından:
"Benim karımın dişi delisi Harpaste'yi biliyorsun," diye yazıyor Lucilius'a. "Sanki bana miras kalmış gibi gelmiş evime yerleşmiş. Ben bu tür çirkinliklerin düşmanıyım; eğer bir deliye gülmem gerekiyorsa, bunu uzaklarda aramama gerek yok, ben kendime gülüyorum....." diye devam ediyor.
Bahsettiğim diğer kitaptan:
"Biliyor musun" diyor Lucilius'a yazdığı mektupta, "Karımın deli arkadaşı Harpaste bizim evde kalmaya başladı, bunu vasiyet olduğu için, zorunluluktan yapıyorum, çünkü bir deliyle eğlenmek istesem bunu uzakta aramama gerek kalmazdı, kendimle eğlenirdim....." diye devam ediyor.
Bu alıntılarla ilgili benim yorumum şudur:
Yapılan çevirilerde yorum farkı olması ayrı, yanlış çevirmek, daha doğrusu ifadeyi çok farklı bir şekilde yorumlamak ayrı. Bence bu ikisinden birisi yanlış ve bu beni son derece üzdü ve rahatsız etti. Yazık ki bize, eğer okuduğumuz diğer tüm kitapların onda birinde bile böyle yanlışlıklar ve farklılıklar olmuşsa. Neyi nasıl ve hangi güven duygusuyla okuyacağımı artık bilemiyorum.
Daha yazılacak ve yorum yapılacak o kadar şey var ki, lakin dediğim gibi daha fazla uzatıp sizin de moralinizi bozmak istemiyorum.
Saygılarımla...