Kitap; Kur’an’da adı geçen Adem, İdris, Nuh, İbrahim, İsmail ve İshak, Yusuf, Eyyub, Musa, Davud, Süleyman, İlyas ve İsa’dan müteşekkil 13 peygamber hakkında bazı rivayetler incelenerek ortaya konulmuş. Eser, yazarın şaheseri olan ‘Tefsirde İsrailiyat’ adlı eserinin de bir bölümünü oluşturuyor.
Kitaptan alıntılar şöyle:
Gelecek hakkında doğru karar verebilmek için geçmişi bilmenin faydası inkar edilemez.
Zamanımızdan binlerce yıl önce yaşamış peygamberler hakkında bize en doğru bilgiyi kutsal kitabımız Kur’an-ı Kerim vermektedir. Ne var ki Kur’an’ın verdiği bilgiler genelde kısa ve öz bilgilerdir. Detaydan uzaktır. Zaman içinde insanların merakları ve bu merakın tahrik ettiği bazı kabiliyetler mevcut bilgilere nesiller boyu yeni ilaveler getirmişler ve böylece bazen bir peygamber hakkında ciltler dolusu rivayet birikmiştir. Bunlara tarihi gerçekler olmaktan ziyade edebi ifadesiyle roman veya destan gözüyle bakılabilir. Ne yazık ki bunlar çoğu zaman peygamberler hakkındaki gerçekleri aksettirmez.
Peygamberlerle ilgili haberlerin aşırı boyutlara varmasında ‘Ehl-i Kitap’ adıyla anılan Yahudi ve Hıristiyanlara ait yazılı ve şifahi söylentilerin etkisi büyük olmuştur. Zaman içinde bu çevrelerle yapılan politik ve ekonomik temaslar, komşuluk ilişkileri bu sahadaki haberlerin İslami çevreye intikalinde önemli bir etken olmuştur.
Yahudi ve Hıristiyanlarla asırlar boyu devam eden ve kıyamete kadar da devam edecek olan çok yönlü ilişkiler sebebiyle özellikle Hz. Musa ve Hz. İsa daha etraflıca tanıtılmaya çalışılmış, diğerlerine nisbetle daha fazla üzerinde durulmuştur.
Bu iş hiçbir mümini ilgilendirmez ve hiçbir Müslüman incir çekirdeğini doldurmayacak böyle bir şeyin arkasına düşmez. Bunlar herhalde abesle iştigalden başka bir şey değildir. (s.94)
Gerçekten bu gibi hallerde yapılacak en güzel şey, Kur’an’ın verdiği bilgiyle yetinmek ve işin gerçek yönünü Allah’a havale etmektir. (s.95)
İslam’a zıt bu tür rivayetlerin kitaplara geçmesi elbette hoş bir şey değildir. Bu konularda yapılacak en güzel şey Allah ve Rasulünün beyanı ile yetinmektir. Bu iki kaynakta yer almayan hususlarda Müslümanlara yakışan, susmak ve söylenenlerden sarf-ı nazar etmektir. Hurafe ve israiliyyatın peşinde koşmamak en doğru yoldur. (s.96)
Her anlamıyla tiksindirici halleri Eyyub (as)’a nisbet eden yazarlar onun bir peygamber, şeref ve mertebesi yüce bir Allah elçisi olduğunu adeta unutmuş gibidirler. Eyyub (as)’un ne kadar sabırlı ve takdire değer biri olduğunu ispat etmek için kitaplara aldıkları bu tür merviyyatın onu küçülttüğünü ve bunların asılsız şeyler olduğunu fark edememişe benziyorlar.(s.98) Peygamberler de birer insan oldukları için, hastalanabilirler. Bu caizdir. Gülerler, ağlarlar, ızdırap çekerler. Bunlarda hiçbir anormallik yoktur. Eyyub’a nisbet edilen hastalık üzerinde çok fazla durulmuştur. Hakkında ileri geri pek çok lüzumsuz ve anlamsız şeyler söylenmiştir. Peygamberlik hakkında asla caiz görülmeyecek haller kendisine nisbet edilmiştir. Bu konuda asılsız haberler asırlardan beri, işin iç yüzünü bilmeyenlerce, bir gerçekmiş gibi halka anlatılmış, böylece de güya Eyyub’un ne sabırlı bir peygamber olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Hatipler, gözyaşı döken cemaatleri biraz daha coşturmuş ve böylece de Eyyub’un ismi etrafındaki söylentiler, hayallerin hızı nisbetinde her gün biraz daha mecrasından saptırılmıştır. Halbuki gerçek hiç de öyle değildir.(s.102)
Özellikle Kur’an ve hadise dayanmayan haberlerin ayrıntıları, geniş ölçüde mübalağa ve israiliyyatla iç içedir. Bazen mübalağalar, belli bir kültür seviyesine ermiş kimselerin fark edebileceği derecede açıktır.
Bu tür mitolojik atmosfere girmiş haber ve abartmaların vebal ve günahı önce dikkatsiz yazarlar, sonra da ravilere aittir. Kur’an ve sahih hadislerin bunda hiçbir vebali söz konusu değildir. Bazı tarih, kasas ve tefsir yazarları bir konuda söylenmiş ve yazılmış ne varsa bunları mutlaka eserlerine alma gibi bir özentiye kapılmışlar, bu haberleri, tarihi gerçekler, akıl ve mantık süzgecinden geçirme ihtiyacı duymamışlar, yalan yanlış, buldukları her şeye sarılmayı ve bunları kitaplarına aktarmayı marifet saymışlardır.(s.149)
Bunları falan veya filan kitapta okuyan kişiler de, bunların suçunu hemen dine ve Kur’an’a yüklemişlerdir ki bu da yanlış ve haksız bir tutumdur.
Bu tür haberlerin kitaplara geçmemesi için yazarların doğru bir tarih bilgisi yanında hadis kültürüyle mücehhez olmaları gerekmektedir. Bu ikisine bir de ‘doğru ve mantıklı düşünebilme’ eklenirse, kaleme alınan eserlerdeki hataları asgari düzeye indirmek imkan dahiline girebilir.(s.150)
Ehl-i kitap vasıtasıyla gelen şifahi rivayetler de keza bizim için faydasızdır. Kur’an ve hadisin dile getirdiği gerçekleri doğrulayanlar dışında klan bütün bilgilerden sarf-ı nazar etmek icap eder. Nitekim Hz. Peygamber bir hadisinde, Ehl-i Kitab’ın anlattığı şeylerin tasdikini de tekzibini de yasaklamıştır.(s.174)
Bu rivayetlerde hakim unsur israiliyyattır; bu rivayetlerden sakınmak evla, Kur’an’ın nakli ile iktifa elsem yoldur. Hakikatini bilmediğimiz ve tahkikten de uzak olduğumuz bu hurafelere girmedikçe Kur’an’ın beyanına bir şey ekleyemeyiz.(s.196)
Yapılacak şey Allah ve peygamberlerine inanmak, Allah’ı Allah bilmek ve O’na hakkı olanı vermek, peygamberi peygamber olarak tanımak ve yolundan gitmektir.(s.240)
Çeşitli kitaplarda peygamberlere ait görülen veya şifahi olarak aktarılan haberler bu yazılanlar ışığında değerlendirildiği zaman gerçek ortaya çıkacaktır. Müslümanların ve özellikle Ehl-i sünnetin peygamberler hakkındaki inancı budur. Buna karşılık Yahudi ve Hıristiyanların Allah elçilerine ait haberleri değerlendirmeleri oldukça farklıdır. Onların sıradan insanlarmış gibi mütalaa etmekte ve her türlü çirkin hareketi onlara reva görmektedirler.(s.268)
Okuyuculara bu eseri okumalarını tavsiye ederken, kitabı bizlere hazırlayan Rahmetli Abdullah Aydemir hocamızın şefaate erme ümidine ulaştırmasını Cenab-ı Hakk’tan dilerim.
