Gamze furat
Kitapkurdu
Şehnâme’de karşılaştıklarımız bitmez tükenmez savaşlar, sürekli taht değişimleri oluyor. Okurken kendimi defalarca ne oluyor diye sorarken buldum; çünkü anlatı bir romanın akışına değil, bölük pörçük halkaların birbirine eklenmesine benziyor. Bunun sebebi, metnin epizodik yapısı. Her bölüm kendi başına bir küçük destan gibi ilerliyor, yeni bir hükümdar tahta çıkıyor, talih bir süre yaver gidiyor, sonra Turan saldırıyor, İran sarsılıyor, ardından kahramanlar devreye giriyor. Bu döngü, baştan sona kendini tekrar ederek ilerliyor. Firdevsî’nin amacı, İran’ın tarihini bir bütün olarak göstermek. Efrasiyâb, Türk geleneğinde Alp Er Tunga adıyla bildiğimiz hükümdar. Buradan bakınca, Gazneli Mahmud’un kitabı neden beğenmediği açık Türkleri sürekli kötü gösteren bir destanı, bir Türk hükümdarına sunmak ironik bir durum. Rivayetlerde, Mahmud’un soğuk karşıladığı, vaat ettiği altınları vermediği, Firdevsî’nin de kırgınlıkla hiciv beyitleri yazdığı anlatılıyor.