SALVAMEA
Kaşif
20.yy psikoloğu, üniversite diploması olmadan Harvard’da psikoloji dersleri veren, kendi yaşadığı “kimlik krizini” literatüre sokan Erik Erikson’un oldukça ilginç bir kitabıdır. 1.bölümde Freud’un herşeyi çocukluğa bağlayan (ve sıkıştığında “tesadüfi çevresel etkiler” diyen) teorisini eleştiriyor gibi yapıp, 2.bölümde, Freud’un psikoseksüel aşamalarını hayatın 8 evresine bölerek, bunları psikososyal süreçler, etkileyen insanlar ve erdemlerle ilişkilendirir. Örneğin, sevgiyi 18-40 yaş arasına, (önsözde Hint Vedalarında bulduğunu söylediği) bilgeliği ve bütünlüğü 65 yaşından sonraya koyar. Karısının eklediği 9.aşama: 90’lı yaşlarda ölüm öncesi psikolojidir. Freud/Anna Freud/Piaget/W.James’ten derleyerek uydurduğu (ancak ABD’den çıkabilecek) temelsiz teorisinde, Freud’u aşan Adler, (nefret ettiği) Fromm ve Frankl’dan bahsetmez. İnsanın, ailesi/çevresi/yaşından bağımsız olarak özgürlük/anlam/imanla insan olabileceğini hatırlatır, bu kitabı sadece psikoloji akademisyenlerine tavsiye ederim.