edebiyatın bildiğimiz biçimlerinin sınırlarını çok acayip şekilde esneten bir roman...
"General. Bana dayanmanı ve dinlenmeni istiyorum. Yorgun başını göğsüme yasla, seni kucağımda sallayarak uyutayım. Dünya sana dokunamaz. Dünya annesinin kucağında uyuyan bir çocuğa hiçbir şey yapamaz. Ben şimdi senin annenim General. Bana bak, beni sevdiğini söyle, yardımıma ihtiyacın olduğunu söyle."
Mevzubahis general Juan Galo Lavalle, Arjantin tarihinin en önemli figürlerinden, Federalistlere karşı iç savaşı kaybeden Birlikçilerin komutanlarından biri. Hayır, Ernesto Sabato'nun "Kahramanlar ve Mezarlar" kitabı bu hikâyeyi anlatmıyor ama bir yandan da tam da bu hikâyeyi anlatıyor.
Yazarın üçlemesinin ilki olan Tünel'e çok yapısal eleştirilerim olmuştu ama bu üçlemeyi tamamlamayı kafaya koyduğum için okumaya devam ettim, edeceğim de. Tünel'den çok çok daha zor ama çok daha lezzetli bir kitap Kahramanlar ve Mezarlar. Ama yineliyorum: zor, çok zor. Tünel'de olduğu gibi, öleceğini ilk cümleden öğrendiğimiz Fernando isimli bir adamın öyküsünü, adamın kızı Alejandra'ya aşık olan Martin'in gözünden okuyoruz. Ama bu hikâye sadece Martin ve Alejandra'nın hikâyesi değil, Alejandra'nın iç savaşta savaşmış atalarının üzerinden bütün bir Arjantin tarihinin hikâyesi. Dolayısıyla biraz Arjantin tarihi (bu tür durumlarda hep dediğim gibi Galeano'nun Latin Amerika'nın Kesik Damarları kitabı derdinize çare olacaktır) ve edebiyatı bilmek şart, zira kitapta karşınıza sokakta yürüyen bir Borges yahut Roberto Arlt üzerine birtakım tartışmalar çıkacak.
Fernando'nun ölmeden önce yazdığı ve kitabın içinde ayrı bir kitap gibi beliren Körler Üzerine Soruşturma bölümü ise bunların da ötesinde bir emek istiyor. Neredeyse saykodelik biçimde yükselen tuhaf, çok tuhaf ve bir o kadar güçlü bir saplantı hikâyesi anlatıyor Sabato bu bölümde.
Bilinç ve bilinçdışı arasındaki çizgiyi büyük bir beceriyle silikleştiren, bir toplumun hikâyesini bireysel bir hikâyeye epey maharetli şekilde yediren, edebiyatın bildiğimiz biçimlerinin sınırlarını çok acayip şekilde esneten bir roman sonuçta bu. Hakkını vermek için bir kez daha okumalıyım muhtemelen. Kendinizi sıkı bir sınava tâbi tutmak isterseniz, siz de buyrun.
