Macar yazar Péter Esterházy ile Kalbin Yardımcı Fiilleri ile tanıştım. Epey deneysel bir metin ile oldu bu ilk tanışmamız - açıkçası bu kısacık kitap beni epeyce zorladı ama bu tür postmodern metinlere genelde yaptığım gibi bir noktadan sonra anlam bütünlüğü aramayı, hikâyeyi takip etmeye çalışmayı bırakıp kendimi sadece okuduğum sayfaya, o sayfadaki kelimelerin gücüne bıraktım, bunu yapmaya başladıktan sonra daha akışkanlaştı kitap.
Yazar bu kitabı annesinin ölümünden sonra yazmış, dolayısıyla epeyce kişisel bir metin karşımızdaki. Hastanede geçen birkaç günün ardından annenin ölmesiyle başlıyor anlatı. Her bölümün sonunda büyük harfle yazılmış, başka yazarlardan alınmış pasajlar var. (Kimden olduğu belirtilmiyor.) Ben çoğunu tanıyamadım - birkaç Borges alıntısı hariç çünkü Alef’i okuyan herkes gibi ben de Beatriz Viterbo’yu unutmadım, onun adını görünce bağlantıyı kurmak zor olmadı.
Bir tür iç konuşma gibi başlıyor metin ancak ilerledikçe anlatıcı muğlaklaşıyor, adamın sesinden annesinin sesine geçiyoruz - bu aşamada ölen de muğlaklaşıyor, anne, oğlu ölmüş de kendi kalmış gibi anlatmaya başlıyor, savaş yıllarına, gençliğine, çocukluğuna gidiyor. Bunlar fiziksel ve ruhsal olarak acı çeken iki insanın sayıklamaları gibi yazılmış biraz, gitgide daha kopuk ve tutarsız bir hal alıyorlar. Her bölümün sonundaki alıntılar (ki büyük harfle yazıldıkları için sanki öfkeli cümleler gibi okuyor insan onları ister istemez), o iç sesleri daha açıklayıcı kılmak yerine daha da belirsizleştiriyor anlattıklarını.
Belki de bu kitabı giriş bölümündeki şu cümle anlatıyor en iyi: “dili kullanmıyorum, gerçeği anlamak istemiyorum ve size anlatmak gibi bir derdim de yok.”
Zor bir metin, başta da dediğim gibi benim için biraz fazla postmodern, kimi zaman Carlos Fuentes’in zorladığı kadar zorladı beni ama onun kadar da haz vermedi sanki. Ve fakat yasın dehşetengizliğini, tekinsizliğini ve gürültücülüğünü insana geçirdiği şüphesiz. Her şeye rağmen şiirli dilini sevdim ben ama genel olarak çok bayılmadığımı söylemem lazım, herkesin de kalemi bir kitap değil kanımca.
Neyse, başka Esterhazylerim de var, bakalım onlarda ne bulacağım?
