Vay anasını - bir başyapıt okudum bence. Javier Cercas'ın büyük bir yazar olduğuna sonunda ikna olduğum kitap bu oldu: kusursuz çünkü. İlmek ilmek örülmüş, muazzam bir eser Bir Anın Anatomisi.
23 Şubat 1981'de, Franco'nun ölümünden 6 yıl sonra İspanyol demokrasisi henüz emeklerken ve TV kameraları kayıttayken askerlerin meclisi basıp darbe girişiminde bulunması meselesini didikliyor Cercas. O anın 35 dakikalık görüntüsünü yüzlerce kez izlemiş kendisi ve eli silahlı askerler meclisi basmışken yere yatmayı reddeden, darbeye direnen 3 figür üzerinden kurmuş anlatısını. Dönemin Başbakanı Adolfo Suarez, Komünist Parti Genel Sekreteri Santiago Carrillo ve Başbakan yardımcısı eski asker Manuel Gutiérrez Mellado.
3 kişinin askerlere karşı ayakta durmayı seçerek tarihin akışını değiştirdiği bir anın anatomisi olduğu kadar, elbette bir darbenin de anatomisi bu kitap. "Darbenin plasentası" dediği şeyin nasıl oluştuğunu ve hangi kuvvetlerin o geceye varan sürecin taşlarını döşediğini; yaptığı birebir görüşmeler, dönemin gazete kupürleri, mahkeme ifadeleri vd. üzerinden çerçeveliyor Cercas. Müthiş bir çalışkanlık eseri bir kitap bu her şeyden önce. Ama sadece o değil.
Zira bir roman bu. Tamamen gerçeği anlatan, yahut gerçeği bulmayan çalışan bir roman ama bir kurgusu var: pek çok bilinmezi bir araya getirip anlamaya çalışırken ortaya çıkan bir kurgu. Ve dili, ah, öyle kuvvetli ki. Cercas'ın dilini severim ama bu kadar güçlü yazdığına hiç şahit olmamıştım. Özellikle o direnişi gösteren o 3 kişiyi anlamaya çalışırken seçtiği kelimeler, cümleler... Muhteşemdi. "O duruş bir cesaret, bir zarafet, bir itaatsizlik duruşudur, teatral bir duruştur; eksiksiz özgürlüğün duruşudur, ölümden sonraki duruştur, siyaseti serüven gibi gören, ıstırap içinde kendisini meşru kılmaya çalışan, bir an için demokrasiyi cisimleştirmiş gibi görünen tükenmiş bir insanın duruşudur. Kısacası, şiddetin duruşudur, katıksız bir siyasetçi duruşudur."
Bizimki gibi tarihi darbelerle şekillenmiş bir ülkede yaşayan herkesin okumasını çok arzu ederim bu kitabı. İçinde alınacak çok dersler var. Ve onun da ötesinde, dediğim gibi, muazzam bir okuma lezzeti sunuyor.
Hayran kaldım.
