Uyarı: biraz spoilerlı bir inceleme olacak.
Hal Ebbott’un yayımlandığı günden beri konuşulan romanı Dostlar Arasında’yla ilgili benim de edecek bir kamyon lafım var ama önce kitaba dair dönen tartışmaları şaşkınlıkla izlediğimi belirterek başlayayım. Çok ilginç bir vakayla karşı karşıyayız; kitap Goodreads’te şu an itibarıyla 9989 kez oylanmış ve puanı 5 üstünden 2.83! Normalde bu kadar okunan ve oylanan kitapların seveni çok daha fazla olur, burada öyle değil.
Merak edip bir sürü inceleme okudum, insanlar neden okumuş ve neyi sevmemişi anlamak için ve çok şaşırtıcı bir sonuçla karşılaştım. İnsanların büyük kısmı bu kitabı ahlaki nedenlerle sevmemiş! 2026 yılında hala böyle bir tartışmanın yürüyebildiğine inanamıyorum gerçekten. Bence spoiler’ı göze alarak söylemek lazım zira tetikleyici olabilir kimileri için, kitabın odağında bir cinsel taciz meselesi yer alıyor. Olumsuz yorumların pek çoğunda kitaptaki tacizcinin cezasız kalmasına ve karakterlerin berbat insanlar olmasına öfke duyduklarını belirtiyor okurlar. Böyle bir sebep olabilir mi ya, bir kitabı sevmemenin sebepleri bunlar olabilir mi? Milan Kundera’nın cümlesini hatırlatmak isterim: “Ahlaki yargıyı askıya almak, romanın ahlaksızlığı değildir, romanın ahlakıdır.” Kimi yorumlarda da yazarın tacizi meşrulaştırdığını ve mizojinist bir perspektifi olduğu belirtilmiş, buna katılmıyorum, bence gayet layıkıyla lanetliyor; yüksek perdeden, slogan atarak yapmasını beklemek zorunda değiliz, propaganda bülteni değil bu, roman ve yazarın işi cevap vermek, taraf tutmak değil, Manguel’in dediği gibi “ortaya iyi açmazlar atmak” olmalıdır.
Bence kitapla ilgili mesele bu değil zaten, mesele bunun çok kötü yazılmış bir kitap olması. Asla ritmi ayarlanamamış bir dil, çok gereksiz ve zorlama betimlemeler, inandırıcılıktan çok uzak diyaloglar, çok kötü yazılmış iki kadın karakter (tekraren: kadınların tavrı ve inkarı değil mesele, bunun anlatılma biçimi bence). Yazar bu kadar yüksek edebiyat yapmaya çalışmadan, olduğu gibi anlatsaymış derdini bence muhteşem bir iş olabilirmiş, elindeki malzemeye yazık etmiş kanımca.
Neyse, böyle işte. Ben sevemedim. Ama ortaya attığı açmaz bence önemli.
