E-Dergi

Kitap mahiyeti itibariyle akademik bir çalışma olmaktan çok, takdim ve sair giriş bölümlerinde ifade edildiği gibi, bir anlamlandırma arayışı. Yazar Avrupa’daki belirli sosyal, kültürel kurumların Avrupa’yı oluşturduğunu; Avrupa’nın terekesinden de bildiğimiz haliyle “Batı” fenomeninin çıktığını iddia ediyor. Avrupa’yı, dolayısıyla Batı’yı, oluşturan ve bir şekilde üstün hale getiren Avrupa’nın Hıristiyanlık yorumu, feodalizm, Ortaçağ düşünüş biçimleri, coğrafya ve sair etkenlerin yarattığı bireyci kültür, para ekonomisi gibi etkenleri irdeleyip bunların yarattığı ve bunları yatan mekanizmaları irdeliyor. Türk düşüncesinde ne yazık ki fazla görülmeyen bir tarih okuma biçimi, bu bakımdan da literatürü zenginleştirdiği kanaatindeyim.

Kitap, Deniz Bayramoğlu ve Doğan Cüceloğlu’nun 3 aylık bir süreçte düzenli olarak yaptığı söyleşilerden oluşuyor, soru-cevap şeklinde ilerliyor. Kitap, Doğan Cüceloğlu’nun hayata bakışta temel referansı olan “gözlemleyen bilinç” üzerine kurulu anladığım kadarıyla. Kişinin gerçekten mutlu, huzurlu olabilmesi için kendini keşfetmesi- gözlemleyen bilinciyle uyumlu olması gerekir iddiasında. Kitaptaki “Hayatın anlamı nedir, nasıl eş-meslek seçilir” gibi temel meselelerimize mezkur bağlamda açıklamalar getiriyor. Ayrıca yer yer anılar, Doğan Cüceloğlu’nun hayatından deneyimler içeriyor. Kesinlikle önerenileceğim, birçok konuda bana deneyim katmış bir eser.

Kitap, “Ekonomi nedir, ne işe yarar?” sorusundan alıp ekonomi biliminin kapsadığı alanın büyük bölümündeki temel kavramları bir çocuğa anlatır gibi açıklıyor. Yazar tanınan, kalemi sağlam birisi. Ekonomiye giriş için okunabilir.

Yazar, kitaba “insan nedir, ben neyim?” gibi sorularla başlayıp insanı tanımlayan: zeki, alet kullanan… gibi nitelikler belirliyor. Ardından kısaca tarih felsefesi ve neden “dünya tarihi” konseptiyle yazdığına dair düşünceler ortaya koyuyor. Ardından “fiziksel ve kimyasal” evrim bağlamında bigbangden alıp organik evrime kadar getiriyor. Organik, biyolojik, evrim okumasıyla tekhücrelilerden insana kadar evrim soyağacını anlatıyor. Sonrasında kültürel ve toplumsal evrim bağlamında insanı ve insan topluluklarını ilk insan topluluklarından alarak neolitik devrimi de kapsayan bir süreçte inceliyor. Kitap her sosyal bilim yapıtında olduğu gibi ideolojik, anladığım kadarıyla sosyalist, bir okuma sunuyor. Okumaya değer, insana dair çok şey öğreneceğiniz bir eser. Sadece, fiziksel-kimyasal ve organik evrim günümüz biliminde kitabın yazıldığı tarihte olduğundan oldukça farklı. Bu etkeni de göz önünde bulundurmak gerekir.

Türk düşüncesi, sosyalizmden milliyetçiliğe, uzun süredir orijinal fikir kısırlığı yaşıyor. Kitabın yazarı Bahadırhan Dinçaslan'da Türk milliyetçiliğine yeni bir anlayış getirme iddiasında. 2 cildin temel akışı şöyle: teori cildinde belirli esaslar belirleniyor, pratik cildinde bu esasların tatbikine değiniliyor. Kitabın temel iddiası alışık olduğumuz milliyetçi profilinde, hamasi-cahil, rastlayamayacağımız şekilde; millet olma halinin gerekli olduğu ve bunun millete faydalı olduğudur. Argümanlar bunun üzerine bina ediliyor. Milliyetçiliğin, en avam tanımıyla, milletin faydası gütmek olduğu ve bir milliyetçinin bütün meselelere milletin faydasına mı değil mi diye bakması gerektiği, yani faydacı bir ideoloji olduğu anlatılıyor. Ardından yazarın milletin faydasına olduğuna inandığı, argümanlarla faydasını açıkladığı, sekülarizm, hürriyetçilik ve demokrasi gibi değerler. Pratik cildinde de bunun tatbiki. Okursanız kesinlikle pişman olmayacağınız bir eser, rahatlıkla tavsiye edebilirim.