E-Dergi

3-4 milyar yıl, farklı genetik kodlara sahiplerden, çevre değişikliklerine en iyi uyanların sağ kalıp ürediği “doğal seçim” gezegeni sayısız türle donattı.

Doğal seçim günün birinde sinir sistemini ve beyni yarattı.. Beyinlerin en seçkini, 300.000 yıl önce sahne alan Homo sapiensinkiydi. Doğal seçimi, “yapay seçime” dönüştürdü: Bazı bitki ve hayvanları evcilleştirdi. Onların arasından en uygunları seçerek yetiştirdi. Ve sonunda DNA’yı okumakla kalmayıp, onu değiştirmeye ve şifreleri yeniden yazmaya koyuldu.

Soyut düşünme becerimizi, bilginin kaybolmadan aktarımını ve paylaşımını sağlayan lisan, yazı ve dijital devrimle taçlandırdık. Bu sayede son 40-50 bin yılda dünyayı kendi çıkarlarımız doğrultusunda, inanılmaz ölçüde değiştirdik.
.
Ne var ki, bunu diğer canlılara ve doğaya saygı göstermeden, hoyratça yaptık. Küresel çapta bir sorgulamaya ve radikal bazı kararlar almaya ihtiyacımız var.

Kitap, insanın bu değiştirme serüvenini betimleyip, doğaya saygıya davet ediyor.

Aslında insan, sayısız canlı türünden yalnızca biri ve 4 milyar yıldır süregelen yaşamda epi-topu 6-7 milyon yıllık bir geçmişe sahip. Elli bin yıl öncesine kadar dünyadaki toplam insan nüfusu binlerle ifade edilecek kadar azdı. İki bin yıl önce tümü ancak (on milyonluk) bir günümüz kentini doldurabilirdi. Sonra nüfus patladığı gibi gezegenin efendisi olduk ve onu hoyratça değiştiriyoruz. Yeryüzü, insan gücünün mührünü taşıyor.

Ama bu -kontrolsüz- gücün iklim değişikliği, doğanın dengesinin (ekosistemlerin) bozulması, türlerin yok edilmesi gibi kötü sonuçları var. Kitap bu sorunlara dikkat çekiyor.

İnsan türünün doğayı manipülasyonu sayesinde canlılar âleminin tepesine çıkmayı başardığını hatırlatan yazar, inanılmaz değişimlerle insan sağlığının yeni bir eşikte olduğunu savunuyor.

Özellikle genetik devimin, mikrobiyatanın, (beyin devrelerini ortaya çıkaran) konektom projesinin, dijital verilere dayalı yapay zekânın, kana sızan DNA ve proteinlerden tanı koymanın bu devrimin yolunu döşediğini düşünüyor.

Genlere müdahale imkânı sağlayan CRISPR teknolojisinin doğuşu; bu gelişmede büyük payı olan Jennifier Doudna biyografisiyle anlatılıyor. Çağımızın belki de en önemli devrimlerinden birini tanıma fırsatı sunuyor. Ama ‘mutfakta’ olup bitenlere tanıklık etmek de çok güzel: Bilim dünyasının iş birliğiyle inanılmaz gelişmesine eşlik eden acımasız rekabet, endüstrinin para hırsı gibi karanlık yüzünü de görüyoruz.

Hoşumuza gitmese de, ne kadar inkâr edersek edelim, yaşamımızı belirleme konusunda sandığımız kadar özgür değiliz. Kaderimizin büyük bir bölümü, her bir hücremizdeki genlere kazılıdır. Neyse ki, bilim artık saatler içinde genleri dizileyerek yazılanları okuyabiliyor. Daha da güzeli, artık bu kodları değiştirip yeniden yazabilme konusunda da bir hayli yol kat edildi.
Kitap kalıtım bilimini en başından günümüze sıkmadan resmediyor. Yalnız genetiği değil, tüm kalıtımı… Çünkü genlerin ifadelerinin değişebildiğini yani epigenetiği öğrenmeye başladık. Ayrıca yazar farkına varmadan insanları biçimlendiren kültürün ve bilinçli eğitimin da kalıtım boyutuna dikkat çekiyor.