E-Dergi

Bugünlerde herkes yatay zekâ ile oturup kalktığından daha yakından tanımak istemiştim. Serinin diğer kitapları gibi “çok kısa (özet halde)” buldum. Yine iyi kalite kâğıda basılıp, aynı tarzda ve özenle dizayn edilmiş.

İnsana ve sağlığına evrimsel perspektif ilgimi çektiğinden, kitap kapağındaki “zihnimizin evrimsel yolculuğu” alt başlığının cazibesiyle okudum. Bitirdiğimde, yazarının nörolog bir akademisyen olduğu kitap çok kötü değilse de “evrimsel” sıfatını çok hak etmediğini düşündüm.

Genlerimizin alın yazısı olduğunu düşünüyorduk. Ne var ki, öngörülerimiz düş kırıklığıyla sonuçlandı. Süreç sandığımızdan karmaşıktı.

Genlerin bildiğini okuyan despotlar değildir. Ne zaman ve ne kadar konuşup ne zaman susacaklarını bilirler. Tabii ki, bunu belirleyen genomun içinde bulunduğu koşullardır. Bu süregiden “genler mi yoksa çevre mi?” tartışmasını da bir bakıma anlamsızlaştırdı: Karşılıklı etkileşiyorlardı.

Heyecanı azalan genler yerini epigenetiğe bırakıyor. Ancak genleri abartma yanlışının benzerini epigenetikle yaşıyoruz. Bazıları epigenetiğin etkisinin genlerin ifadelerini değiştirmekle sınırlı olduğu gerçeğini göz ardı edebiliyor. Özellikle nesiller arası epigenetik aktarımını bir “yol kazasından” öte, olağan sayma eğilimi yanlışlığı çokça gözleniyor.

Son yıllarda epigenetik hakkında yazılan kitapların sayısı arttı. Bazısı Türkçeye de çevrildi. Konunun takipçisi olarak, Epigenetik Devrimi kitabının içlerinden en beğendiğim olduğunu söyleyebilirim.

Davranışlarımızın %40’tan fazlasını alışkanlıklar oluşturur. Beyinde düşünerek yaptıklarımıza göre çok daha hızlı ve çok daha verimli olmalarının avantajı vardır.

Ancak her alışkanlık -özellikle uzun dönemde- hayrımıza olmayabilir. Ne var ki, kötü alışkanlıkları terk etmek hayli zordur.

Kitap onlarla savaşmak yerine dönüştürmenin daha doğru olacağını savunuyor. Bu amaçla bir alışkanlığın üç temel unsuru olan ödül, tetikleyici ve rutin üçlüsünden (diğer ikisini muhafaza ederek) yalnızca rutini değiştirmeyi öneriyor.

Yalnız bireysel değil kurumsal ve toplumsal alışkanlıkları konu edinen kitap, okunmaya değer.

Rasyonel canlılar olduğumuz ve aklımızla hareket ettiğimize inanırız.Oysa düşünce ve davranışlarımızda bilincin payı yalnızca %5’tir.Kalan %96’e bilinçaltımız karar verir.

Beyin birçok işlevi bize bırakmadan reflekslerle halleder.Kökleri evrimsel geçmişimize uzanan duygular,haz ve elemle bizi yönlendirir.Çoğu kere yaptığımız şey,duygu temelli kararlara aklımızla gerekçe üretmektir.

Dahası temelde aklın çabasıyla edindiğimiz bilgileri adeta tekrar kullanmaya can atarız.Öyle ki,belli bir aşamasından sonra tekrarlar aklımızı devreden çıkarır ve davranışı otomatik olarak yapmaya başlarız.

Duyguların rehberliği her zaman lehimize olmayabilir.Yahut öğrendiklerimiz yanlış ve zararlı olabilir veya değişen koşullar karşısında artık işe yaramayabilirler.

Gereksiz tekrarlar, konular arasındaki sınırların bulanıklığı kitabın değerini düşürüyor.

Yine de hayatımızı otomatik pilotta sürdürdüğümüze vurgusu, düşünce hataları konusunda farkındalığımızı artırması nedeniyle okunabilir.