E-Dergi

Kitabın mevzuu güzel, yanlış batılılaşmayı işliyor. Fakat uslüpta problem var. Aşırı şekilde bir romantizm, taraf tutma, tamamen mükemmel olan rakım efendinin neredeyse hiç eksiği yok, felatun bey ise tam tersi. Kaldı ki bir de bu ikisi arkadaşlar. Ama yine böyle olmasına rağmen insana kendisini zevkle okutturuyor. Diğer yandan bir klasik olması, dönemin mahiyetini, şartlarını ve hususiyetini yansıtması bakımından faydalı bir kitap. Ayrıca Osmanlıdaki cariyelik müessesini çoğu kişinin aksine güzel bir şekilde işlemiş.

Tevfik fikretin adetinin tersine olarak hece ile yazdığı çocuklara şiir kitabı. Çocuk kitabı olmasına rağmen içinde güzel şiirler bulunduruyor. Tevfik Fikret'in o karamsar, bunalımlı halinin bu kitaba pek de yansımadığını görüyoruz. Daha çok terbiye maksadıyla yazılmış. Ateistlik veya başka bir siyasi propaganda kendini hissetirmiyor.

Tolstoy'un hayatındaki inanç krizinin kendisini en fazla gösterdiği eserlerden birisi. Hayatı ve insanları, düzeni ve hatta kendisini bu eserde sorguladığını görüyoruz. İnanmakla inanmamak arasında sürekli olarak bocalayan Tolstoy, bu vaziyetten çok muzdariptir. Bundan kurtulmak istemektedir. Bunun yanında okumuş sayılan insanların neden bazı şeyleri sorgulamadığını sürekli olarak kendisine sorar. Sistemi sorgular. kiliseye gidip ayinlere katılmasına rağmen bazı sorulara cevap bulamaz.

Eser, platonun ağzından sokratesin mahkemede yargılanmasını ele alıyor. Platon tarafından aktarıldığına göre Sokrates onu kaçırmak isteyenlerin isteklerini reddediyor ve ben suçlu değilim ki neden kaçayım diyor. Sokrates oradaki heyete yalvarmadığı ve yalvarmayacağını söylüyor. Onlara minnet duymayacağını, böyle yaparak kurtulan kişilerin adaletle alakasının olmadığını söylüyor. Böyle yapmadığı için oy birliği yaptığı güzel savunmaya rağmen az farkla idama mahkum ediliyor.
Eser döneminin hususiyetini yansıtması, halkı ve idrak şeklini, seviyesi ve nelere rağbet edildiğini göstermesi bakımından ehemmiyetlidir. Aynı zamanda devlet adamlarını ve devlet adamlarının nasıl anlaşıldığını göstermesi de onu değerlendirmektedir. Diğer yandan çeviri de olsa birinci derece kaynak. Okunması yararlı olabilecek bir eser.

Bence köy romanı olma sevdasıyla yazılmış da olsa köyü ve köylüyü yansıtmamaktadır. Nabizade Nazım kendi kafasındaki köyü ve köylüyü aksettirmiş, gerçekte olanı değil. Bütün ömrü iki öküz ve cinsellikten başka bir şey olmayan insanlar değildirler köylüler. Onlar da sever, sevilir, nefret eder. SAdece menfaatlerinin peşinde ruhsuz insanlar değillerdir yani. Bu yönden eseri çok kusurlu buluyorum. Ama güzel tarafı köye, Anadolu'ya yönelmiş olmasıdır. Nabizade her ne kadar bunu hayali de yapsa Anadolu'nun da var olduğunu eserlerde görmek güzel.