E-Dergi

Kur‘an’da geçen deyimlerin Zemahşerî tarafından yapılan yorumunu saptamayı hedefleyen A. Bilgin’i bu çalışmayı yapmaya sevk eden asıl saik Türkçe meallerde deyimlerin çoğu zaman litaral anlamıyla verilmiş olması sebebiyle ayetlerde geçen deyimlerin maksadının anlaşılmamasıdır. Bilgin bu çalışmasında ilkin Kur‘an’da geçen deyimi, ardından Zemahşerî’nin yorumunu sonrasında ise Türkçe meallerde verilen tercümeyi getirip değerlendirmelerde ve önerilerde bulunmaktadır.

Kur’an’ın Mutezilî Yorumu isimli çalışmasında Mu‘tezile’nin ilâhî kelâm ile ilgili düşüncesini ve Mu‘tezilî müfessir Ebû Müslim el-İsfahânî’yi eksene alarak bu ekolün Kur’an’ı anlama yöntemlerini ele almaktadır. Yazar, bu eserinde Mu‘tezile’nin tevhid ve adalet ilkesinin tefsirdeki izdüşümünü tespit etmekte olup el-İsfahânî’nin Kur‘an ayetleri konusundaki farklı yorumlarını başarılı bir şekilde gözler önüne sermektedir. Yazara göre Mu‘tezile, aklı nassa hakem kılmaktaysa da onun bu tavrı aklın her türlü kayıttan bağımsız olarak işletildiği ve nassın akla kurban edildiği anlamına gelmemektedir

Güneş, Tanrı’nın sıfatlarını ele aldıktan sonra sözün mahiyetini ve Kur’an’ın yaratılmış olup olmadığı meselesine geçmektedir. Sonrasında ise delil (gösteren)-medlûl (gösterilen) ilişkisine geçmektedir. Eserin klasik kelâmdaki dil tartışmalarının ayrıntılı bir resmini verdiğini söyleyebiliriz.

A. Süt bu eserinde değerler konusunu ahlak felsefesi açısından ele almaktadır. Süt, değerin eyleme ilişkin bir yüklem olmasından hareketle olacak ki iyi ve kötü konusuna geçmeden önce yükümlülük konusunu ve bir eylemin oluşmasını sağlayan eyleyene ait nitelikleri, en nihayetinde ortaya konan düşüncenin kelâmî bir arka plandan oluştuğunu dikkate alarak konun teolojik temellerini ele almaktadır. Bu sebeple de arzu, bilgi, güç ve dış unsurlar gibi iradeyi ve eylemi oluşturan unsurları ele almaktadır. A. Süt bu tür unsurlara dikkat çekmekle ahlak psikolojisi diyebileceğimiz bir alanın kapılarını aralamaktadır.

Mu‘tezile’nin iktidarla olan ilişkisine yoğunlaşan M. Ay eserinde siyaset ve teolojinin hem siyasal iktidar hem de Mu‘tezile tarafından nasıl iç içe olacak şekilde bir araya getirilip siyasal tavrın belirleyici ilkesi haline getirildiğini göstermektedir. Bu yüzden olacak ki Mu‘tezile’nin muhalif yönüne dikkat çekmektedir.