E-Dergi

Büyük Çerkes Sürgünü'nü "Göç" biçiminde tanımlayan Bedri Habiçoğlu'nun yazısını saymazsak iyi bir çalışma olduğunu söylemek mümkün. Özellikle sürgünle ilgili verilen bilgilerde bilimsel kaynaklardan yararlanılması yerinde olmuş. Çerkeslerin Kuzey Kafkasya'dan sürgünü konusunda okunması gereken bir yapıt. Konuya ilgi duyanlar için yararlı olacaktır.

Bu yapıtta Kuzey Kafkasya ile ilgili verilen bilgilerde birçok hata mevcut. Yazar Kuzey Kafkasya'nın yerli halklarına ve bu halkların sorunlarına hakim değil. Kitabı neden sadece Kırım ile sınırlı tutmadı da bilgisi olmayan bir coğrafya hakkında bir şeyler yazma ihtiyacı hissetti bilmiyorum. Yine de, Kırım halkını ve sorunlarını merak edenler okuyabilirler. Kuzey Kafkasya konusunda yetersiz bir kitap.

Kuzey Kafkasya'da yerli halkların işbirlikçi burjuvazisi tarafından oluşturulan "Dağlı Hükümeti"nin gönderdiği bir delegasyon Enver Paşa'nın etrafında odaklanıyor ve İstanbul'dan Kuzey Kafkasya'nın bağımsızlığını(!) ilan ediyordu. Oysa bu bağımsızlık(!) ilanı fiili bir anlam taşımıyordu ve inisiyatif Enver Paşa'nın elindeydi. İttihat ve Terakki Cemiyeti Pan-Türkist siyasetin Kuzey Kafkasya'da da hayata geçirilmesini ve bu bölgenin Rusya ile "Turan" ülkesi arasında bir tampon bölgeye dönüştürülmesini hedefliyordu. Bu amaçla diasporada kurdurulan "Çerkes" derneklerinde örgütlenmiş subaylar Kuzey Kafkasya'ya gitmişler ve karşı-devrim faaliyetlerinde bulunmuşlardı. Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti'nin resmi dili Türkçe'ydi. Tüm bunları düşündüğümüzde kitabın bir işbirlikçilik serüveninin tarihçesini anlattığı sonucuna varabiliriz. Bu konuda söylenecek çok şey var ama önce bu karanlık dönemi zihnimizde netleştirmemiz gerekiyor. Zira, bir Bolşevik önderin söylediği gibi, Kuzey Kafkasya'da Bolşevizmi Bolşevikler değil, hayatın kendisi dayatıyordu.

Yazarın ilk kitaplarından biri bu. Ve sanırım, bir an önce yazar olabilme telaşıyla şişirilmiş bir çalışma. Yapılan alıntıların birçoğunda kaynaklar gerekli şekilde belirtilmemiş. Bazen de bir kaynaktan alıntı yapıldığı yazılı ama aslında öyle bir kaynak yok. Bu tür uydurma alıntılarla kitap bilimsel olmaktan çıkmış. Ayrıca yazarın cümle kurmakta zorluk çektiği de hemen anlaşılıyor. Çerkes edebiyatçıların biyografileri konusunda yararlanmak mümkünse de bu konuda daha ciddi çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu belirtmem gerekiyor. Önermiyorum.

19. yüzyıldan itibaren neredeyse tüm tarihlerini bir "Kullanılış" biçiminde yaşayan Çerkeslerin Osmanlı-Türk devlet sistemi içindeki yerlerini konu alan bilimsel bir çalışma. İttihat ve Terakki Cemiyeti'ne kurdurulan "Çerkes" derneklerini, bu derneklerde örgütlenen subayların Ekim Devrimi yıllarındaki karşı-devrimci tutumlarını ve Ermeni Olayları'nda Çerkes subayların rolünü bu kitapta bulabileceksiniz. Çerkes milliyetçilerinden ve işbirlikçi Çerkeslerden tepki alan kitap Çerkes toplumu arasında yaygınlaşması istenmeyen bir çalışma durumunda. Çerkes bireyin kendi ulusal kimliğine yönelik eleştirel-demokratik bir yaklaşım geliştirmesini sağlayabilecek türde önemli bir çalışma olmuş. Okunması Çerkes toplumunun demokratizasyonu açısından hayati önemdedir. Kesinlikle öneriyorum.