E-Dergi

Orhan Pamuk'un YENİ HAYAT romanının başlangıç cümlesidir: "Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti."

Bu fiyakalı cümlenin tabii ki metaforik ya da en azından poetik bir "göndermesi" var. Herkes "gerçeği" biliyor: Bir kitap okuyunca hayatınız değişmez.

Ama o kadar da emin olmayın: "o kitap" bu kitap olabilir!

Yas konusunda yazılmış bir kitap. Bir mantar partisinden sonra çıplak olarak beşinci kattaki evinin penceresinden atlayan Carl'a annesinden bir tür ağıt. Bir başyapıt.

Yası anlatan başka çok iyi kitaplar:
Bahçıvan ve Ölüm (Georgi Gospodinov),
Beyaz Kitap (Han Kang ),
Where Reasons End (Yiyun Li),
Falling Out of Time (David Grossman),
The Year of Magical Thinking (Joan Didion),
Nox (Anne Carson),
Annem (Miray Çakıroğlu).

Boşanma sonrası arafta kalan iki çocuğun, Bengi ile Gün’ün hikâyesi. Nezihe Meriç’in romanıyla birlikte yazar olma düşleri kuran Bengi’nin yazdıklarını da okuyoruz.

“Siyasi mağlup” bir baba. İş hayatında da mağlup. Alkole sığınmış. Ve “güzel yaşamak” isteyen bir anne: “Ben parayla kurulabilecek, bence makbul olan bir biçimde yaşamak istiyorum. Dünyayı dolaşmak, ülkeler görmek, İngilizcemi ilerletmek, çocuklarımı iyi okutmak, konserler izlemek istiyorum.”

Gelgelelim anne çocuklara babanın bakacağını düşünür, eve gelmez; baba da “inat” yapar, gelmez. Durumu gören anne kendi babasına giderek yardım ister. Çocuklar artık dede ile büyüyeceklerdir. Ve romana dede ile dedenin kırk yıllık büyük aşkı, Gülperi Hanım, girerler. Güzel bir hikâyeleri vardır. Hikâyeleri romandaki ağır hüznü de dengeliyor.

Roman da güzel. Bengi’nin annesine “yüklenmesini”, onu suçlu bulmasını anıştıran bölümlerdeki “yan tutmayı” saymazsak kusuru yok gibi. Hayır, yan tutan Bengi değil zaten: Nezihe Meriç.

Kitabın orijinal adı "Over to You: Ten Stories of Flyers and Flying".

İngilizcesinde on, Türkçesinde dokuz hikâye var. "A Piece of Cake" başlıklı hikâyenin çevirisi yok buradaki toplamda. (Yayınevi bu hikâyeyi yazarın başka bir kitabına almış.)

Hikâyelerin ortak özelliği uçmakla ilgili olmaları. Savaş pilotu Dahl'ın "meslekî" hayatından ve hayal gücünden besleniyorlar.

Yazarın hayatının en karanlık dönemine ait hikâyeler. Hikâyeler de en az dönem kadar karanlık. Bu karanlık yazara da sirayet ediyor. "Bir Afrika Hikâyesi" ve "Madam Rosette" insanı aşağıya çeken hikâyeler. Birkaç tane de klasik hikâye kalıbına uymayan, "serbest" metin var. Kitabın en iyisi "Hiç Yaşlanmayacaklar" adlı hikâye.

Kitaptaki düşük frekansın nedeni ne olabilir? Şu, belki: Hikâyelerin çoğu savaşın ortasında yazılmış. Çeki-düzen verecek zaman bulunamamış. Ve savaş zamanında bütün editörler "yeraltın"da!

William Trevor büyük bir ironist. Felicia'nın Yolculuğu, İrlanda ve taşrası hakkında bir roman, ama arka planında Hıristiyanlık var. İroninin okları bu kez Hıristiyanlığa yönelmiş. Protestan bir ailede doğan Trevor katolik Felicia'yla yola çıkıyor. "Sert" bir roman.

Trevor karakter yaratmadaki becerisini burada da konuşturuyor. Nasıl yapıyor bunu? Kısa cümlelerle. Sade bir dille. Hilditch unutulmaz bir karakter. Felicia'ya kıyasla Hilditch'e daha çok çalışmış yazar.

Bir de "yığıntı" meselesi var. Trevor sıçramalarla anlatmaya ve anlatırken birçok konuyu üst üste yığmaya devam ediyor bu romanda da. Buna tanımlama olarak "yığıntı" demek ne derece doğru? Bu belki de "yavaş oku" demek.

Kitap, ünlü 4' 33'' ile açılıyor. John Cage için "giriş" kitabı. İlgisi olan buradan yola çıkarak derinlere inebilir.

Kitap, sanatçının müziği, metinleri ve görsel çalışmaları ile ilgili altı bölümden oluşuyor. Derli toplu bir çalışma. Yazar iyi bir harita çizerek çalışmış. (Yazar bir akademisyen: akademisyenler artık harita çizmiyor.)

Rob Haskins'in konular "açarak", John Cage'in de "kapatarak" ilerledikleri ilginç bir kitap. Tabii, sanatçıyla ilgili o hüznün kaynağını da buluyorsunuz burada: yaratıcılığı (yaratıcı mantığı) terk eden bir adam terk ettiği şeyin yerine başka bir şey koymaya çabalarken nasıl da savrulmuş!

Sürekli savrulmuş ve imkânsızı aramış bir adamın hikâyesi.