E-Dergi

Psikolojik ve sosyolojik boyutları yoğun olan bir kitap. Psikolojik boyutunun sebebi sosyolojik boyutu ve sınıf farkının birey üzerinde yarattığı etkiler olduğu gibi, bu sosyolojik boyutunun da sebebi psikolojik boyutudur. Kitaptan çıkarılacak ders ise gündelik yaşamın kaygılarının ne kadar tesirli olduğu ve ölen bir insanın ne kadar da değersiz olabildiği bir dünyada yaşadığımızdır.

Her biyografi, bireye, onun yaşadığı bölgeler, içinde bulunduğu mesleki alemler hakkında bilgiler, kimi zaman da ipuçları verir. Bu eserde de durum böyle olmuştur. İsveç'te doğan bir kimyager ve sanayicinin Rusya, Fransa, Almanya gibi ülkelerle süren maceralarını, bu maceraları yaşarken mesleğinin kendisine doğurduğu külfetleri, sosyal reaksiyon ve psikolojik ikilemleri orta uzunlukta anlatmış bir eserdir. Nobel'in düşünce dünyası, günümüzdeki küresel savaşlar hakkında da ipucu verebilir. Eser, aynı zamanda bir ödül olan Nobel'in de meydana gelişini anlattığı için payan kısımda başka kişiler hakkında da bilgiler vermekte ve kolektif bir bilgi kasasına dönüşmektedir.

İnsan, kültür mefhumunu uzak bir cezire gibi görebilir ve onunla arasında bir deniz olduğu hissine kapılabilir. Oysa bu kitap şunu gösterir ki, kültür, yaşamın içinde tezahür olmuş olan ve içine hapsolduğumuz ama farkına az vardığımız, mefhumların bütünleşmesinden doğan bir mefhummuş meğer! Zaten cevherimizdeymiş de o mefhum, gözlerimiz uzaklardaymış meğer.

Abartılardan uzak olan, gayet ufuk açıcı ve kıymetli bir kitaptır. Tıpkı pazarcı olan yoksul Rockefellerler gibi, eskici olan yoksul Frankfurtlu Rothschildlar'ın prensin parasını zimmete geçirmesiyle başlayan yükselişini detaylara girerek anlatmaktadır. Kitapta, Napolyon'un Rusya seferini istemediği, Lincoln'un oyuna gelmesi, Marx'ın şüpheli durumu gibi çok ince noktalara ışık tutulmuştur.

Yıllar öncesinin kitabı olduğu belliydi. Biraz nostalji oldu tabi. Günümüzden 18-20 sene öncesinde yolculuk yapmış oldum. Yazar, kitapta nükteli ve kafiyeli şeylere de yer vererek, kaygıdan uzak biçimde devlet, diplomasi ve sosyoekonomik sınıflara dair şeyler yazmış. Hemen hemen bütün metinler bu konularda, birkaçı hariç. Yalnız kitabın içinde kitabın deneme türü olduğunu yazmışlar ki bu bir hatadır. Bu, fıkradır. Deneme değil. Deneme olması için gündemden biraz daha uzak, daha felsefik dile sahip olması gerekirdi.