E-Dergi

İnsanlık tarihini en güzel anlatan, elimizde tuttuğumuz nesneler ve onların yüzlerce yıllık evrimidir. Nesneler,insanların nasıl yaşadığına dair bir nevi birer belgedir.Okuduğum kitap nesnelerle ilgili.Maddi kültür antropolojisi olan kitap,nesnelerin hangi amaçla,ilk ne zaman kullanıldığının yanı sıra ve daha ağırlıklı olarak zaman içindeki değişimlerini,bu nesneler ile insan davranışlarını ele alır.Kitapta bahsedilen nesnelerin çoğu gündelik hayatımızın tam içindeki nesnelerdir.Nesnelerin günümüzde kullanılma ile geçmişte kullanılma amaçlarındaki farklılıkları içeren bilgiler hayli şaşırtıcıdır.Toplumsal değişimlerle nesneler arasındaki paralelliğe de dikkat çeken kitap,edebi bir anlatıma sahipken nesnenin salt icat edildiği tarihi odakta tutmaz,nesne-insan etkileşimini de yansıtır.

Bir Beyoğlu Düşü’nde,İstanbul’un uzağına düşmüş Beyoğlu’nun arka sokaklarında gezinen bir adamın düşü anlatılır.Anlatıcı eski günlerini hatırlarken gizemli eski komşusunu da anar.Gençliğinin ruh halini,arayışını tanımlar.
Anlatıcı,nereye giderse gitsin İstanbul’un, Beyoğlu’nun kendisini bulduğunu belirtir.
“Kanallar”da bireyin gerçekliğini,varlığını arar sorgular ve bir sonuca bağlar.Kanallar, Amsterdam’da geçer.Üçlemenin sonuncusudur.Kanallar bir metafordur ve mekân bireyin bir parçasıdır.Mekân ve birey birleşir;kanallar ve birey gelgittir. Berlin’de Sanrı anlatısı da üçlemenin ikincisidir.Geçmişte kalmış bir entelektüel anlatılır.İntiharının öncesindeki ruhsal hali aktarılır.Yalnızlık,yabancılaşma ağırlıktayken üç anlatı da bilinç akışıyla yazılmıştır.

“Tarihi Sevdiren Adam”lakabını alan Ahmet Refik’in Eski İstanbul (1553- 1839) kitabı 15 ile 19.yy arasında İstanbul’un gündelik yaşamına,sosyal hayatına,dini yaşamına,yönetimine dair birçok bilgiyi barındırır.Bu bilgilerin çoğu ilginçtir.

Kitap “Yeni Saray”, “Şehir Hayatı, ,Mesireler,Kahveler,Meyhaneler”, “İstanbul’da Asayiş Meselesi”, “Meskûkât ve Belediye İşleri”, “Su,Ekmek,Et,Odun,Kömür”,”Sanayi,Ticaret, Gümrükler”,“Gayrimüslimler ve Ecnebiler” olarak yedi ana başlıktan oluşur.Her bir başlık anlatıldığı dönemi birçok açıdan yansıtırken,bölümlerde birçok çizim yer alır.

Ne zaman Mütareke dönemi ile ilgili ya da fonda Mütareke dönemi olan bir roman, tarihi bir kitap okusam aklıma Halide Nusret Zorlutuna’nın kendisini meşhur eden “Git Bahar” şiiri gelir. Bu şiir 1919 yılında işgal atındaki İstanbul’a gelen bahara yazılmıştır.

“Git, git bahar, uzaklarda gül,

Denize renginden bırak hediye

Ufuklarda gezin, semaya süzül

Kalbime sokulma peymane diye,

Gördüklerim kandil…Peymane değil.”

Yazımın bu girişiyle elbette anlamışsınızdır, romanın hangi dönemi işlediğini. Roman,Mütareke yıllarında işgal altındaki İstanbul’u ve  düşmanla işbirlikçi kesimi işler. Tanzimattan sonra oluşan bu kesimin yozlaşan değerlerini, alafrangalığa düşkünlüğünü, işbirlikçi burjuvaziyi yansıtır.

Devlet Kuşu,Demokrat Parti’nin etkisinin azaldığı yıllarda otaya çıkan ülkemizin bir evresini gösterir.Zamanında partili olup yatırımını yapan bir kesim ile zenginleşme hayalini kuran bir kesimin ortaya çıkışı gözler önüne serilir.