E-Dergi

Veinstein’ın editörlüğünü yaptığı Selânik 1850–1918 adlı eser, Selanik’i kozmopolit ve özellikle Yahudi kimliğiyle öne çıkan bir şehir olarak ele alır. Kronolojik anlatıdan ziyade tematik kurgulanmıştır. Eserin oldukça akıcıdır.Çalışma Selanik’i liman kenti yönünüyle ticari canlılık, demografik çeşitlilik ve kültürel etkileşimleriyle ayrıntılı biçimde incelenmektedir. Sefarad Yahudilerinin şehir hayatındaki belirleyici rolleri bir çok açıdan analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra işçi hareketleri, sosyalist düşüncenin Selanik’teki doğuşu ve 1908 Jön Türk Devrimi bağlamında Selanik’in siyasal önemi vurgulanmaktadır. Osmanlı modernleşmesini, Selanik üzerinden, yerel ölçekte görmek de mümkündür. Kitap, arşiv belgeleri, istatistikler, seyahatnameler, basılı yayın, görsel materyaller, vb. ile desteklenen güçlü bir metodolojiye sahip. Ancak Osmanlı'ya ait yerli kaynaklarının sınırlı kullanıldığını düşünüyorum. Buna rağmen, şehir tarihi çalışmaları için önemli bir başvuru eseri niteliğindedir.

Son zamanlarda okuduğum en zevkli kitaplardan birisi oldu. Öncelikle yazar bence gayet iyi bir metodolojiye sahip. Bunu giriş kısmında kendi ifade edişinden anlayabilirsiniz: Eserin araştırma soruları veriliyor, güncel bir konu olarak araştırmanın değerinden bahsediyor, kendisini bu araştırmaya iten merakı açıklıyor... Sinematografik, sosyo-kültürel ve tarihi açıdan kapsamlıca ve ilgi çekici olarak vampirleri açıklarken konunun içine siz de dahil olmaya başlıyorsunuz. Araştırma sorularının isabetli seyrinde, başlıklar arasındaki pürüzsüz geçişlerle çok akıcı bir anlatının içinde buluyorsunuz kendinizi. Akademik bir kitap ama ders kitabı gibi basma-kalıp cümleler barındırmıyor. Dili de akıcılığı sağlayan diğer faktör. Dipnotlar ise gayet tamamlayıcı: Açıklanması gereken kişiler, kavramlar veya ekstra sorular için size bir yol sunuyor. Tabii eseri okurken yaptığınız araştırmalarda kaybolmanız da mümkün. Eser için çok emek harcandığı belli oluyor, yazarın emeklerine sağlık diyorum.

Kültür tarihçiliğinin bir parçası olarak toplum hayatından ilginç yansımalar görebileceğiniz bir eser. Sosyolojik, kültürel, toplumsal ve belki sosyo-ekonomik açılardan keyifli bir okuma sunuyor. II. Abdülhamid döneminin siyasi anlatısının arkasında "sıradan insanların" ve gündelik olayların tarihi de es geçilmemesi gereken bir noktadır. Bu eserde de "sıradan insanlar"ın tarihini, şiddet ve kavga gibi gündelik olaylar ekseninde gözlemleme imkanı yakalıyorsunuz. Yanısıra bu tür faaliyetlerin hukuki alana nasıl yansıdığı, Osmanlı kent yaşamı, olaylara karışan kişilerin etnik veya dini kimlikleri, devletin kapsam alanı, polisler ve asayiş gibi bir çok noktadan bahsetmek mümkün. Ayrıca eserin arşiv belgelerindeki vakalardan, gazetelerden ve popüler anlatılardan yola çıkarak yazıldığı belirtiliyor. Bu hususta kritik ederek okunması gereken bir kitap olarak karşımıza çıkıyor. Okunması akıcı ve keyifli. Tavsiye ederim.

Hatırat, size geçmişin bir tür hikayesini sunuyor. Klasik tarih anlatılarının dışında İstanbul'un içinde yaşayan bir gözden başka bir tarih dinlemek... Eseri okurken İstanbul'da bir çocuğun hayatını takip ediyorsunuz ama sadece bir hayat hikayesi de değil, bir gerçekliğin öyküsünde akıp gidiyorsunuz. Eser sizi 1901-1913 yıllarının İstanbul'unda bir tura da çıkartıyor. Ayrıca "bir insan diğerinin penceresinden hayata nasıl bakar ?" dediğimizde işte bunu biraz olsun sağlamanın yolu olarak hatıratlar karşımıza çıkıyor. İnsanın kendi gördüklerini ve bilincini bir başkasına aktarma biçimi de denebilir. Bu tür eserleri okurken yazarın yaşadığı olaylara verdiği tepkilerle o dönemdeki birinin gözünden olaylara tekrar bakmanızı sağlıyor. Tabi ayrıyeten bir çocuğun anlatısının bugünlere ulaşması da ayrı bir önem arz ediyor. Tüm bunlarla birlikte bu kitap kısa bir sürede okunabilecek ama üzerine uzun uzun da düşündürecek bir nitelik barındırıyor. Okumanızı veya göz atmanızı tavsiye ederim.

Bu eser yalnızca bir siyasi tarih anlatısı değil, aynı zamanda yazarın farklı disiplinlerden sahip olduğu bilgi birikimlerinin tarihsel vakalara yansıdığı bir analiz. Olayların akışında farketmeden gideceğiniz bir çalışma. Dili oldukça net ve zengin. Yorumlar, bağlamlar ve farklı bakış açılarını da göreceğiniz eser aynı zamanda interaktif bir okuma deneyimi sunuyor. Berkes'in kendi penceresinden baktığı ve o şekilde yorumladığı noktalara katılmak ya da katılmamak okurun elinde. Bu sayede kendini kenarlara notlar alarak okutan kitapların içerisinde yer alır. Bunların yanında kendini büyük ölçeklerde tekrarlayan bir yapıya sahip değil fakat tekrarlayan fikirlerin karşımıza parça parça çıktığı söylenebilir. Bazı noktalarda ise yazarın kimliği başka bir deyişle ideolojik tandansı hissedilebiliyor. Bu durumun "eksi" olmasından ziyade zenginlik sağladığını söylenilirim. Sonuç olarak, alan çalışması veya okuması yaparken mutlaka okunması gereken, okura zenginlik katacak bir eser.