Amak-ı Hayal, Filibeli Ahmet Hilminin ilginç bir kitabı. Genelde okuyanlar bile isminin anlamını merak etmiyorlar ama "hayalin derinliklerinde" gibi bir ismi var kitabın. Kelimelerin anlamını bilinçli olarak verdim çünkü kitabın içeriğine ve temasına bakarken ismi gerçekten ön plana çıkıyor ve bakış açımızı belirliyor.
Cumhuriyet dönemindeki köklü fikri değişiklikler zamanında yaşamış bir insanın, bu dönemin insan düşünce yapısına tesirlerini konu edinmiş ve bu bağlamda felsefi içeriğe bürünmüş bir kitap. Dünyanın bütün lezzetlerini tadan bir insan artık bu dünyanın kendini örtemediğini hisseder de yeni arayışlara çıkar ya, aslında Filibeli de bunu yapmış kitapta. Lakin doğrulara ulaştığından iki noktada şüphem var. Birincisi az evvel söylediğim olay, yani arayışa çıkma, dünyayı yetersiz bulma sebebinden kaynaklanıyorsa da bu kanıya varmanın iki şekli var. Biri Filibelide olan, elde ettikten sonra bıkma şekli, diğeri elde etmediği halde bunu sezme şekli. Filibeli arayışa çıktığında, mevcut zevklerinin veya güdülerinin daha fazla seviyede olanları için bakarken, diğeri daha mükemmel güdüler, duygular için arar. Sonuçta ikinci araştırmacı yeni ve -insan tabiatına uygun yani- değişik sonuçlara ulaşır, fakat Filibeli türü araştırmacı bulunduğu çemberde, çapı büyütür. Yanılma ihtimalini artıran ikinci bir sebepse, bilindiği gibi bir felsefe, barındırdığı pekçok ekolle birlikte eldedir ama siz değişik felsefi yaklaşımlar arası bir kıyasa gittiğinizde bu ekollerin tamamını irdelemeden felsefi yaklaşımı irdelediğinizi öne sürerseniz yanılırsınız. Filibeli diğer Felsefi yaklaşımlarla (ki bunların dahi kısıtlı ekolleriyle) İslamsal bir bakış açısını kıyasladığı halde, bu dinin çok küçük bir ekolüne takılıp kalıyor ve dinin tamamını da bundan ibaret olarak tanımlıyor. İşte eğer siz kitabı, Filibelinin ta kapakta kocaman kocaman uyardığı, bir hayal ve düş cimnastiği olarak değil de reel bir yaklaşım olarak etüd ederseniz, bu köhne neticelere kapılabilirsiniz ama benim gibi bir zihin cimnastiği olarak yaklaşırsanız, kendinizi hoş bir kitap okumuş sayarsınız.
iyi okumalar...