E-Dergi

Batılı bir entelektüelin gözünden Türkiye’nin modernleşme serüvenine dair etkileyici bir yorum. Ernest Jäckh, Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar yaşanan dönüşümleri, özellikle Atatürk devrimleri bağlamında anlamaya ve anlatmaya çalışıyor. Kitapta Türkiye, Doğu ile Batı arasında yükselen bir "model ülke" olarak konumlandırılıyor. Reformlar, laikleşme, kadın hakları, eğitim ve dış politika gibi başlıklar, dönemin sıcaklığı içinde değerlendiriliyor. Yazar yer yer fazlaca hayranlık dolu bir bakış sunsa da, bu durum kitabın tanıklık değerini azaltmıyor. Günümüz okuyucusu için hem tarihsel hem düşünsel bir zemin sunuyor. Modern Türkiye’yi anlamak isteyen herkes için kıymetli bir dış bakış.

Kitabı uzun bir süreden sonra tekrar okudum. Friedman’ın tarzı, stratejik düşünce kuruluşlarının raporları gibidir; akademik değil ama sistematik. Bazı öngörüleri isabetli, bazıları ise fazla spekülatif. 2011’de yazılmasına rağmen bazı öngörüleri (Rusya’nın saldırganlaşması, Türkiye ve Polonya’nın bölgesel güç hâline gelmesi) dikkat çekici biçimde gerçekleşmiş veya gerçekleşme yolunda. ABD’nin yüzyıl boyunca süper güç kalacağı tezi, hâlâ geçerliliğini koruyor. Ancak bazı tahminler (Meksika’nın yükselişi, uzay gücü rekabeti) henüz spekülatif düzeyde. Kitap akademik değil ama güçlü bir stratejik vizyona sahip. Analiz gücü yüksek, sade bir dille yazılmış. Jeopolitik okumaları sevenler için düşünce ufkunu genişleten, tartışmaya açık ama değerli bir kaynak.

Tesla’nın yalnızca bir bilim adamı değil, aynı zamanda trajik bir deha olduğunu etkileyici biçimde anlatan bir eser. Margaret Cheney, Tesla’nın çocukluğundan ölümüne uzanan yaşamını belgeler ve tanıklıklar eşliğinde sunuyor. Edison’la olan gerilimi, kablosuz elektrik hayalleri, zamanının çok ötesindeki projeleri ve toplumla kurduğu kırılgan ilişkiler büyük bir dikkatle aktarılmış. Kitap, hem teknik buluşlara hem de Tesla’nın psikolojisine odaklanarak dengeli bir anlatı kuruyor. Bazen dâhiliğin delilikle sınırdaş olduğunu düşündürüyor. Akıcı ve sade diliyle sadece mühendislik meraklılarına değil, sıradışı hayat hikâyelerine ilgi duyan herkese hitap ediyor.

Bu kitabı çıktığı zaman almış ve okumuştum. Şimdi tekrar dönüp okudum. Kanaatimce bu kitap, hâlâ şaşırtıcı derecede güncel. Patrick Dixon, dijitalleşme, büyük veri, pandemi riski, iklim krizi ve yapay zekâ gibi konularda güçlü ve isabetli öngörülerde bulunmuş. Özellikle 2020 sonrası yaşanan gelişmeler, kitabın birçok tahminini doğruluyor. Ancak eser bilimkurguya kaymadan, mevcut eğilimlerden hareketle stratejik bir gelecek okuması yapıyor. "Gelecek, rastlantıların değil kararların ürünüdür" fikrini işliyor. Anlatımı sade, bölümler konu bazlı ve anlaşılır. Kurumlar, girişimciler ve bireyler için yol haritası niteliğinde. Kimi başlıklar hâlâ potansiyel taşıyor (nano-teknoloji, Çin’in hegemonya iddiası gibi). Fütüristik kitaplara ilgi duyanlar için kolay okunan, ama derinlikli bir metin.

Günümüzdeki neo-pagan Türkçü takımının İsrail, yahudi ve siyonizm sevdası boş yere değildir. Bunların zihin kodlarını anlamak için okunmalı.