E-Dergi

Bu sayılan isimleri ilk ve önemli kaynaklardan derleyip toparlayarak ortaya koyan üstad Mustafa Azaminin alanında en birincil kaynaklardan olan Kuran Tarihi ile ilgili söylenecek şeyler var. Kuran Tarihi ve benzeri hususlarda yazılmış çok eser var ve ekseriyet itibariyle eski ve yeni eserlerin tekrarı niteliğinde olup fazla bir orijinallik görülmemekte. Pek tabi ki kapsayıcı ve özetleyici kabilinden yazılanlar da değerli olmakla beraber ilk kaynaklara, batılı argümanlara, konu çeşitliliği ve orijinaliteye bu eser kadar sahip eser görmüş değilim. Merhum Hamidullahın klasikleşmiş ve buna yakın derinlik ve çeşitlikte olan Kuran Tarihi eseri bir yana A’zaminin bu eserine ulaşmış bir örnek mevcut durum itibariyle sözkonusu değil. Hadiste kaynak bir isim olan, ilk kaynaklara, batılı çalışmalara ve sair ulum-u islamiyyeye hakimiyet ve vukufiyeti müsellem olan, Kitab-ı Mukaddes karşılaştırmaları, yahudi ve hıristiyanlık tarihi, şahsi tetkikler ve değerlendirmelerle dolu muhalled bir eser. Okuyun göreceksiniz, Kuranın tarihi oluşum ve gelişim süreç ve safhaları derinlikli, genişçe ve ustaca nasıl ele alınmış. Kurana ve tefsire dair yazılan en ciddi şaheserlerden. Bu eseri okumadan Kuran tarihinden bahis açmayın.

Kuran-Tefsir serisi olarak en çok yararlandığım, usul olarak gereksiz detaylara boğmadan ama kuşa da çevirmeden bol kaynaklar kullanarak ve oturmuş bir sistem üzerinden eski-yeni külliyattan da yerinde örnekler vererek yazdığı Kuran Tarihi, Kuran ve Yorum, Tefsire Giriş, Tefsir Tarihi, Tefsir Usulü, Tefsir Terimleri Sözlüğü, Konulu Tefsire Giriş, Vahy Gerçeği, Kuranda Toplumsal Düzen, Kuranda Sosyal Gerçeklik&Nas-Olgu İlişkisi Bağlamında, Kuranın Müteşabihleri Üzerine, Lokman Suresi ve Ahlaki Öğütler, Kuranda İnsan ve Sorumluluğu vs. diğer eserleri gibi bu eser de okunmaya değer. Mühim başlıklara ve aktüel birtakım meselelere dair ilmi, sistemli bilgiler içeren bu kitabı-tabi ki diğer eserlerini de-okumanızı özellikle tavsiye ederim. Ayrıca Kuranı anlamada olmazsa olmaz kıymet ve derecede olan Ulumul-Kuran la ilgili daha başka sayımlar da olmuştur

Kuranın Kurandan sonra 1 nolu müfessiri, ayrıca mübelliği, muallimi ve sözlü-ameli mübeyyini olan Resulullah(s.)'ın, değişik tarih, siyer, hadis, tefsir vs. kaynaklarında yer alan muhtelif saik ve tarzlarda yaptığı tefsirlerini toplayan eser, hem klasik hem konulu tefsirde ve hem de genel olarak yararlanılması, müracaat edilmesi gereken başlıca bir rehber. Resulullahın(s.) tüm ayetleri değil de kısmi sayıdaki ayetleri tefsir ettiğini, resulullahın tefsirini bilmeden Kurana anlama ve yorumlamanın eksik hatta yanıltıcı olacağını biliyoruz ve bu eser uzunca girişte Kuranın ne'liği, resulullahın tefsirdeki / Kuran karşısında konumu, tefsir metodları ve çeşitleri, rivayetlerle ilgili durumlar vs. gibi mühim hususları ciddi ve çaplı eserlerden, meşahir-i ulemanın yorumlarından da yararlanarak irdeliyor. Olmazsa olmazlığı belirgin bu alanın en kapsamlı ve pratik örneği olan eserinde müellif, Resulullahın tefsir metodu gibi ehem bir mevzuyu dolu dolu verdiği örneklerle büyük bir boşluğu doldurmuş oluyor.
İfav'ın 3 kişilik heyetçe hazırlanan Ayet ve Hadislerle Açıklamalı Kuran-ı Kerim Meali ile birlikte okunmalı, tam yerinde konulan bol hadislerle Kuranın nebevi açılımı sağlanmalı.

Tefsir tarihinin medar-ı iftiharı örneklerinden, hem rivayeten hem dirayeten baba tefsirlerinden, her biri deruni ve hikemi bir üslup ve vukufiyetle ifade edilmiş boyutlarıyla gözleri kamaştıran, İslami ilimlere olduğu kadar felsefi, siyasi ve sosyal ilmiyat ve fikriyata da hakim merhum allamenin göz nuru çalışması. Üzerine sempozyumlar, birçok defa sadeleştirilmesi ve birçok baskısı yapılmış olan, eşine az rastlanır bir şaheser. Geçmişin ve yaşadığı dönemin büyük bir vukufiyet ve derinlikle faruku olan merhum, dengeli, usullü, hikmetli ve ufuklu yorum ve değerlendirmeleriyle, İslami ilimlerde ve fikriyattaki eksiklikleri fark edip ciddi ve ufuk açıcı-yön verici, çaplı önerilerde bulunan dahiyane bir mütefekkir, çok yönlü bir alim, yüksek ufuklu bir arif. Yazıldığı günlerden beri ulemanın ve hükemanın vazgeçilmez kaynağı olan eseri, belki bazı yerlerinin tefsiri yapılmadan geçilmesi, birçok rivayet tahkikine ve uygulamasına rağmen az da olsa tahkiksiz rivayet kullanımı, bilimsel tefsir damarından etkilenip eserinde örnekler vermesi, mealinin-ki siyasi amaçlar sebebiyle ya da gayri sebeplerle- tefsiriyle uyuşmayacak biçimde tutulmaması vs gibi nakısalar bulunsa da tefsiri, cidden ve hararetle tasiyeye şayan, örneği az bulunan(kimine göre bulunmayan) ender bir hazine. Rahmet olsun, ruhu şad olsun üstad-ı azama…

İslami ilim ve fikir dünyasının ender yıldızlarından, siyer ve İslam hukuku başta olmak üzere İslami ilimlerde derin ve geniş donanımlı, ufku yüksek, hocaların hocası Hamidullah Hocanın, kendinden sonra yazılan tüm Kurani eser ve araştırmalarda kaynak olarak kullanılan, klasik bilgilerin yanında orijinal bilgi ve çıkarımların da özetlenerek ortaya konulduğu, Kuran adına pratik ve elzem bilgilerin serdedildiği, konusunda pratik bir başvuru eseri olan bu yapıtı oryantalistlerin en çok üzerinde çalıştığı ve objektiflik adına hezeyanlarını ürettiği Kuranın kaynağı, tanımı, iniş serencamıyla ilgili klasik bilgiler, özlü biçimde özellikleri, kitaplı olmanın diğer dinlerde de önemi üzerine bazı örnek bilgiler verildikten sonra Kuranla hadis ve sünnet arasındaki farklılıklar ve ilgiler, Kuranın içeriği ile Kitab-ı Mukaddesle ilgili üslup ve içeriğiyle ilgili karşılaştırmalar yapılır. Kuranın hayat, kadın ve kölelik gibi aktüel sorunsallara da temas ederek resulullahın Kurandaki hayatını da ele alır. Tarihsel veriler eşliğinde Kuranın yazıya geçirilişi, ayet ve surelerin sıralanışı, o dönemde yazı ve Kuranın imlası üzerine kıraat açısından da birtakım açıklayıcı ve pratik bilgiler, Kuranın sonrakilere nakli ve muhafazası ile ilgili ilk dönemlerden bugüne oluşturulan teamüller, nesh, okunuş biçim(ler)i… gibi alanlarda doyurucu bilgiler verdikten sonra terceme meselesine ve bu alanda cidden orijinal olarak farklı dillerde yapılan Kuran tercemelerini inceler. Gerçekten titiz ve yorucu büyük bir emeğin mahsulü olan bu nadide eser, alanında yazılmış ve bigane kalınamayacak bir çalışma. Merhum allameye rahmet olsun.